Ziekenhuizen gonzen van de commercie

Op grote schaal zijn besturen van ziekenhuizen en specialisten bezig de fundamenten van het al oude traditionele ziekenhuis te ondergraven. Vennootschappen met winstoogmerk gaan de zorg onherkenbaar veranderen.

Een behandelkamer. Foto Sake Elzinga Nederland . Assen . 02-11-2004. Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Interieurs tijdens avonduren. Foto: Sake Elzinga Elzinga, Sake

Ziekenhuizen die zelf bedrijven oprichten om hun veelvoorkomende behandelingen uit te besteden. Specialisten die de knellende banden met het ziekenhuis doorsnijden en winst maken met een zorg-bv. Hele ziekenhuizen die hun stichtingsvorm inruilen voor die van een zakelijke vennootschap. Het gonst van de commerciële initiatieven en voornemens in de gezondheidszorg. Een ding is zeker: zoals het was, wordt het nooit meer. 'Het gaat om enorme verschuivingen', zegt Pieter Vierhout, voorzitter van de Orde van Medisch Specialisten. 'Met veel kansen maar ook met risico's.'

Momenteel zijn alle ziekenhuizen nog stichtingen. Zij mogen geen winst maken en die uitkeren aan aandeelhouders. Het geld dat zij verdienen moet altijd terugvloeien naar het ziekenhuis. Die stichtingsvorm knelt steeds meer. Het beperkte budget van ziekenhuizen frustreert specialisten in toenemende mate. Zij staan door de toenemende marktwerking onder steeds grotere druk van verzekeraars, bestuurders en mondige patiënten. Om goed te kunnen presteren willen zij betere apparatuur en meer medewerkers voor hún vakgebied, maar voor zulke investeringen zijn zij afhankelijk van de prioriteiten van de ziekenhuisdirectie. 'We zitten klem', aldus Vierhout.

Anderzijds moeten ziekenhuisbestuurders op hun beurt steeds meer verantwoording afleggen, maar zij hebben momenteel weinig inzicht in de prestaties van medisch specialisten. Het is erg lastig slecht presterende specialisten de laan uit te sturen, en de kosten die ze maken, voelen ze niet in hun eigen portemonnee. 'Daar lopen we tegenaan', zegt Joan Leemhuis, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ). Aan hun botsende belangen willen zowel bestuurders als specialisten nu een einde maken.

Minister Hoogervorst (Volksgezondheid, VVD) stelt ze daartoe in staat. Hij heeft ze het perspectief gegeven dat ziekenhuizen op zijn laatst in 2012 winst mogen maken en uitkeren aan aandeelhouders. Maar voor het zover is anticiperen ziekenhuizen al op de nieuwe situatie. In duizelingwekkend tempo, bijna ongeduldig. Overal in het land worden constructies bedacht waarbij specialisten of andere investeerders per direct geheel legaal in de winst van behandelingen kunnen delen. De Orde van Medisch Specialisten denkt dat op korte termijn al een kwart van de zorg is uitbesteed aan ondernemingen met winstoogmerk. 'Dit gaat een grote vlucht nemen', voorspelt ook Jan Schnerr, algemeen directeur van het Zuwe Hofpoort ziekenhuis in Woerden.

Ziekenhuizen richten nu in grote getale zelfstandige behandel centra (zbc's ofwel klinieken) op. Dat doen ze meestal in samenspraak met de eigen specialisten en al dan niet met een financiële inbreng van derden, zoals verzekeraars. Al deze initiatieven richten zich met name op de relatief eenvoudige planbare zorg, zoals dermatologie, orthopedie en plastische chirurgie. Precies op dat gebied zal de komende jaren de felste concurrentie plaats gaan vinden.

'Het grote voordeel van zelfstandige ondernemingen in ziekenhuizen is dat het ziekenhuis geen confectiepak meer is dat twintig verschillende soorten specialisten aan móeten trekken', zegt Jan Schnerr die niet alleen van de KNO-afdeling een bedrijf wil maken, maar plannen heeft liggen om het hele ziekenhuis tot een bv. om te vormen.

De oprichting van bv's voor specifieke medische vakken is de eerste stap die ziekenhuizen zetten. Hun volgende stap is van het hele ziekenhuis een bv. te maken. Het belangrijkste ziekenhuis van Friesland, de Zorggroep Noorderbreedte, is bezig commerciële vennootschappen op te richten voor verschillende medische specialisaties en wil ook gelijk van het hele ziekenhuis een bedrijf (bv.) maken, zegt adjunct-directeur Patrick Vink.

Alle ziekenhuizen die zoeken naar meer bedrijfsmatige organisatievormen, constateren dat complexe, multidisciplinaire zorg zich minder goed leent voor outsourcing. De meeste gynaecologen bijvoorbeeld neigen niet naar verzelfstandiging, omdat hun vak vaak multidisciplinair is. Ook zijn zeker niet alle disciplines in een ziekenhuis winstgevend te maken. Momenteel vindt er herverdeling van inkomen plaats tussen de zwakke en sterke broeders binnen het ziekenhuis. Geriatrie bijvoorbeeld is zo'n zwakke broeder. Daar zal dan ook niemand een bv voor willen oprichten. De patiëntenvereniging NPCF vreest niet dat verlieslijdende medische disciplines in het gedrang komen. Toegankelijke zorg voor iedereen is nu een keiharde overheidsgarantie, zegt het ministerie van VWS. Vierhout van de Orde van Medisch Specialisten waarschuwt wel voor het Britse spookbeeld. 'Daar zag je dat gewone mensen aangewezen raakten op de ziekenhuizen met karige service. Rijke mensen gingen voor goede zorg naar privé-klinieken.'

Patiëntenorganisatie NPCF ziet vooral voordelen in de nieuwe ontwikkelingen: 'De commercialisering komt de efficiëntie ten goede en dat is voordelig voor de patiënt.' Wel vindt zij dat winst geïnvesteerd moet worden in de patiëntenzorg. 'Er moeten geen grote winsten worden uitgekeerd aan specialisten of investeerders. De overheid moet daar op toezien.'

Volgens Lex Hilbers, bestuuder van de Isala Klinieken in Zwolle is angst onnodig. Ook zijn ziekenhuis start een onderneming, met dermatologen, waar de specialisten aandeelhouder van worden. 'In andere Europese landen is uitbesteding van zorg aan ondernemingen met een winstoogmerk al praktijk. Nederland loopt achter.'