Voor het moederhart

Zwangeren met hoge bloeddruk of andere kwalen krijgen later vaak opnieuw last. Hou ze dus in de gaten, bepleiten artsen. Nienke van Trommel

Zwangere vrouw laat een echo maken in het St. Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein. ‘Probleemzwangeren’ krijgen later in hun leven vaak hartziekten. Europa, Nederland, Nieuwegein, 15-03-2006. Sint Antoniusziekenhuis Alantnatal, Een joint venture tussen het ziekenhuis en de geboortekliniek voor zorg op maat. Aparte ingang, eenpersoonskamers op de verloskunde afdeling, verloskundigen, aparte balie voor afspraken. Zorg, zorg verzekering, geboorte, zwanger, zwangerschap, buik, onderzoek, echo, baby, moeder en kind. Foto Evelyne Jacq Gezondheidszorg Jacq, Evelyne

Vrouwen die zwangerschapssuikerziekte of zwangerschapsvergiftiging krijgen, hebben later in hun leven een verhoogd risico op ouderdomssuikerziekte en hart- en vaatziekten. Dat blijkt uit een analyse van bestaande studies, die vandaag gepubliceerd wordt in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. Hoewel de eerste studies uit de jaren 60 van de vorige eeuw dateren, zijn er nog geen studies gedaan die deze kennis vertalen van theorie naar praktijk.

Arie Franx, gynaecoloog in het St Elisabeth Ziekenhuis te Tilburg en een van de auteurs van het artikel: Ik licht deze zwangeren voor over hun verhoogde risico, maar vervolgens kan ik ze niet vertellen wanneer en hoe ze op het ontstaan van deze aandoeningen nagekeken zouden moeten worden. Daarnaar zijn namelijk nog geen wetenschappelijke studies gedaan.'

De hypothese is als volgt: zwangerschap is een belastingstest voor het lichaam en werpt een blik op problemen die in de toekomst kunnen ontstaan. De oplossing lijkt simpel. Houd deze 'probleemzwangeren' in de volgende jaren in de gaten, zodat ze op tijd behandeld kunnen worden. Dan kunnen problemen die voortvloeien uit suikerziekte en een te hoge bloeddruk mogelijk voorkómen worden.

Artsen spreken van zwangerschapssuikerziekte wanneer een aanstaande moeder te hoge bloedsuikers heeft, terwijl ze voor haar zwangerschap nergens last van had. Bij zwangerschapsvergiftiging stijgt na een zwangerschapsduur van twintig weken de bloeddruk door slecht werkende vaten, én gaan de nieren eiwitten lekken. Soms kan de baby door onvoldoende doorbloeding van de moederkoek te weinig groeien en uiteindelijk zelfs zuurstofgebrek krijgen. Ook kan de moeder een epileptische aanval krijgen. Ongeveer 1 à 3 procent van de 180.000 zwangeren die Nederland jaarlijks telt, krijgt zwangerschapssuiker en hooguit 3 procent krijgt zwangerschapsvergiftiging. Enkel een stijging van de bloeddruk, zonder eiwitverlies in de urine, komt veel vaker voor, bij bijna één op de vijf zwangeren.

Gynaecologen uit het UMC Utrecht en het St Elisabeth Ziekenhuis in Tilburg hebben verschillende studies op een rij gezet. Niet minder dan 15 tot 50 procent van de vrouwen die zwangerschapssuikerziekte hebben gehad, krijgt na vijf tot tien jaar 'ouderdomssuikerziekte' oftewel diabetes mellitus type 2. Enkele jaren na zwangerschapshogebloeddruk heeft 10 tot 20 procent een te hoge bloeddruk. En vrouwen die vóór de 36ste zwangerschapsweek zwangerschapsvergiftiging hebben gekregen, lopen een twee- tot zevenmaal verhoogd risico om jaren later aan een herseninfarct of hartaanval te overlijden.

Hoe komt het dat vrouwen die een te hoge bloeddruk (met of zonder eiwitverlies) in de zwangerschap krijgen, of zwangerschapssuikerziekte ontwikkelen, later in de problemen komen? Franx: Als je deze vrouwen 3 tot 9 maanden na de zwangerschap onderzoekt, heeft een aanzienlijk deel van hen kenmerken van het zogenaamde metabole syndroom. Dat is een combinatie van risicofactoren voor het krijgen van hart- en vaatziekten, zoals een ongunstig profiel van vetten in het bloed, een te hoge bloeddruk, te hoge bloedsuikers en teveel vet op de buik.'

Franx ziet de zwangerschap als een belastingstest. Na de bevalling verdwijnen de verschijnselen van zwangerschapssuikerziekte en zwangerschapsvergiftiging, om later in het leven weer de kop op te steken, ditmaal als ouderdomssuikerziekte of hart- en vaatziekte.

Bij mannen is sinds de jaren 70 van de vorige eeuw de sterfte aan hart- en vaatziekten gedaald, onder andere doordat mannen gezonder zijn gaan leven en minder roken. Bij vrouwen is de daling minder sterk, waarschijnlijk doordat steeds meer vrouwen zijn gaan roken. Franx: Meer dan de helft van alle vrouwen zullen ooit kinderen krijgen. Ik verwacht dat als je zwangerschap als screenende test voor het ontstaan van hart- en vaatziekten en ouderdomssuikerziekte gebruikt, je een aanzienlijk deel van de vrouwen die later in de problemen zullen komen, vroeg kan opsporen.' Hij vervolgt: We weten dat patiënten adviezen om gezonder te leven slecht opvolgen. Maar zwangeren lijken in dit opzicht een uitzondering te vormen. De probleemzwangeren vormen een uitgelezen groep voor screening en preventie: ze zijn jong, hebben een verhoogd risico, maar de ziekte heeft nog niet toegeslagen.'

Hoe die screening eruit zou moeten zien, is nooit onderzocht. Daarom start in augustus een onderzoek met geld van ZonMW, de overheidsorganisatie die gezondheidsonderzoek subsidieert. Gynaecologen uit het Erasmus MC in Rotterdam, het St Elisabeth Ziekenhuis in Tilburg en het Amphia Ziekenhuis in Breda werken daarin samen met de afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg van het Erasmus MC.

Franx: De interesse van gynaecologen voor de gezondheid van zwangeren lijkt op te houden op het moment dat de moederkoek geboren is. De eerste studies waaruit blijkt dat zwangerschapssuikerziekte en zwangerschapsvergiftiging voorboden zijn van problemen later in het leven, zijn ruim 30 jaar oud! Het wordt tijd dat we die kansen omzetten in doelgerichte preventie.'

    • Nienke van Trommel