Vechten tegen de macht van Microsoft

Het Amerikaanse Microsoft vecht vanaf maandag de hoogste boete ooit - een half miljard euro - aan die de Europese Commissie ooit uitdeelde. Kan Europa de macht van het grootste softwareconcern ter wereld indammen?

De juristen verheugen zich al. De volgende fase in de strijd tussen de Brusselse bureaucraten en de golden wonderboys van Microsoft is aanstaande. Vrije markt versus vrije ondernemers. Wie heeft de macht?

Maandag bereikt de zaak-Microsoft een nieuw hoogtepunt. Zo op het oog is het een gevecht tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten. De Amerikaanse regering heeft onlangs via diplomatieke kanalen in Brussel haar bezorgdheid geuit over de wijze waarop Microsoft door de Europeanen wordt behandeld. Anders gezegd: of Europa niet zo onaardig wil doen. Helaas, stellen deskundigen, verschilt het idee van Amerikanen en Europeanen over een correcte behandeling nogal eens.

De zaak, die zich afspeelt in Luxemburg bij het Hof van Justitie, dient omdat Microsoft beroep heeft aangetekend tegen een beslissing van de Europese Commissie uit 2004. Die legde het bedrijf toen een recordboete op van bijna 500 miljoen euro wegens schending van de Europese mededingingsregels.

Microsoft werd opgedragen een versie van het besturingssysteem Windows op de markt te brengen zonder zijn Media Player - om concurrenten die ook dergelijke software maken voor het afspelen van beeld en geluid meer ruimte te geven. En Microsoft moest technische informatie (programmatuur) vrijgeven zodat andere bedrijven hun besturingssystemen voor servers (zwaardere computers die in netwerken zijn opgenomen) beter kunnen laten samenwerken met pc's die draaien op Windows.

Kosten noch moeite worden gespaard. Deze week was al een indrukwekkend leger juristen naar Brussel ingevlogen voor een 'conferentie' over de zaak. Twee denktanks tekenden voor de organisatie - overigens met financiële steun van Microsoft.

Mededinging, betoogde de Amerikaanse jurist Ronald A. Cass, is een moeilijk terrein. Het is namelijk niet verboden om een monopolie te hebben. Alleen, zei de voor Microsoft werkende advocaat, sommige dingen die bedrijven doen om een monopolie te verkrijgen, zijn verboden. Welke dingen, dat is in de Amerikaanse wetgeving tamelijk vaag, zei Cass, die zelf als toezichthouder werkte voor de regering Reagan. Daarom moeten overheden oppassen dat ze niet worden gebruikt door concurrenten van succesvolle ondernemingen, zoals bij Microsoft. 'Eerst was de regel: als je het op de markt verliest, dan ga je naar de Amerikaanse regering. Straks wordt het: als je het op de markt verliest én je verliest het bij de Amerikaanse regering, dan ga je naar de Europese autoriteiten.'

Advocaat Cass heeft ten dele gelijk. De zaak heeft al in de VS gespeeld en wordt nu op een Europees podium uitgevochten.

Feit is dat de Europese zaak tegen Microsoft wordt gesteund door Amerikaanse bedrijven. Het was een concurrent, Sun Microsystems, die in 1998 een klacht indiende in Brussel. In Amerika was Microsoft toen al jaren verwikkeld in juridische procedures (zie kader Rechtszaken Microsoft in VS).

'Dit is een conflict tussen Amerikaanse bedrijven, dat ten dele over de Amerikaanse consumentenmarkt gaat', zegt de onafhankelijke deskundige Olivier Williamson. Hij is emeritus professor rechten met als specialisatie mededingingswetgeving aan de Californische Berkeley-universiteit en licht telefonisch toe hoe hij de zaak ziet. 'Als de Amerikaanse klagers over eerdere zaken hier tevreden waren geweest', zegt Williamson, 'hadden ze vast geen ander podium gezocht.'

Europa moest Microsoft aanpakken omdat Amerika het niet deed, zegt de Belg Karel van Miert. Hij was Europees commissaris voor Mededinging tot 1999. 'Onze houding was: als de Amerikanen dit probleem uitzoeken dan hoeven wij het niet te doen. Maar in Amerika heeft de politiek grote invloed op het concurrentiebeleid. Toen Bush aan de macht kwam, was er ineens een akkoord.'

Volgens Van Miert is de zaak-Microsoft 'cruciaal'. 'Het gaat over de vraag of een bedrijf zijn machtspositie mag misbruiken door producten met elkaar te verstrengelen', zegt hij. 'Er hangt wat dat betreft nog meer in de lucht.' Van Miert doelt op de opvolger van Windows, het nieuwe Vista dat in 2007 wordt verwacht. Microsoft wil onder andere een internetzoekmachine en antivirussoftware inbouwen in dat besturingssysteem. De Europese Commissie heeft Microsoft gewaarschuwd dat dat mogelijk ook in strijd is met de mededinging.

Medestanders van Microsoft, zoals advocaat Cass, betogen dat Microsoft daarmee domweg voorziet in een behoefte van consumenten. 'Als je een schoen koopt, krijg je er veters bij. Natuurlijk zijn veters ook los verkrijgbaar. Schoenfabrikanten leveren ze erbij, niet omdat ze willen monopoliseren, maar omdat dat makkelijker is voor consumenten.'

Microsoft heeft overigens al ingestemd met de eis van de Europese Commissie om een versie van Windows zonder Media Player op de markt te brengen. Die verkoopt nauwelijks, zegt een woordvoerder van het bedrijf.

Het bedrijf heeft ook technische informatie vrijgegeven. Maar die is onvoldoende naar de zin van de Europese Commissie. Neelie Kroes, de huidige commissaris voor Mededinging, heeft al met nieuwe boetes gedreigd: 2 miljoen euro per dag. Het is de vraag of Microsoft daarvan onder de indruk is. Vorig jaar alleen al boekte het bedrijf 10 miljard euro winst.

Het is twijfelachtig of Microsoft ooit gedwongen kan worden werkelijk waardevolle informatie openbaar te maken, stelt Aaron Edlin, hoogleraar telecomrecht aan de universiteit Berkeley. Je kunt dat opleggen, zegt hij telefonisch, maar hoe weet je - in een snel veranderende sector als de software - dat het de laatste versie van een programma betreft? Of dat de informatie geen fouten bevat? 'Softwarebedrijven hebben te veel mogelijkheden om eenmaal opgelegde sancties te omzeilen.'