Thuisblijven of op vakantie gaan? Red het milieu , ga op reis

Is thuisblijven beter voor het milieu dan op vakantie gaan? Dat is nog maar de vraag. Met een nieuwe internettest is nu snel uit te vinden hoe milieuvriendelijk de geplande vakantie is, schrijft Jan Knaapen

Ooit milieuwroeging gehad over vakantie? En dan niet alleen vanwege een op het strand achtergebleven papiertje, maar vanwege het milieubelastende effect van het vliegen, reizen, het dure hotel enzovoorts?

Sinds kort is er een website waarop Nederlanders zelf makkelijk kunnen uitrekenen hoe milieubelastend hun voorgenomen vakantie is: www.vakantievoetafdruk.nl. De VakantieVoetafdruk-site is gemaakt door het Centrum voor een Duurzame Leefstijl, De Kleine Aarde in Boxtel samen met het Centre for Sustainable Tourism and Transport CSTT in Breda.

In vijf simpele stappen kan op de site de milieubelasting van een voorgenomen vakantiereis bepaald worden.

Ook is het nu makkelijker het antwoord te vinden op de vraag: wat is beter is voor het milieu, op vakantie gaan of thuisblijven? Het antwoord blijkt sterk af te hangen van hoe de vakantie wordt ingevuld.

TE HETE STRANDEN

De reisindustrie is wereldwijd de grootste en snelst groeiende economische sector. Het reizen zelf en de hele business daaromheen hebben grote effecten op het milieu. De belangrijkste zijn CO2-uitstoot, afvalproductie, energie- en watergebruik. Hoe groot de milieugevolgen van een reis zijn, wordt vooral bepaald door de keuze van het vervoermiddel en de accommodatie. Met de tent in je rugzak het Pieterpad lopen is zeer milieuvriendelijk. Tien dagen geheel verzorgd naar Nieuw Zeeland is het andere uiterste.

En het broeikaseffect. In welke mate is de opwarming van de aarde te wijten aan zorgeloze zonzoekers en andere vakantiegangers? Is de toerist er zelf de oorzaak van dat het ijsbeertoerisme rond Spitsbergen straks verleden tijd is, en dat de stranden van de Middellandse Zee wel eens tè warm zouden kunnen worden?

Het toerisme draagt bij aan het broeikaseffect door de CO2 die vrijkomt bij de verwarming van hotels en restaurants en de verbranding van afval, maar vooral door het vervoer naar de bestemming. Toeristen kiezen steeds vaker het luchtruim en dat is slecht voor het milieu. Vooral de intercontinentale vluchten tikken aan: qua brandstofgebruik per persoon zijn ze vergelijkbaar met een jaar lang een woonhuis verwarmen.

Toch zijn vliegtuigen op zich niet eens zo heel verspillend. Per passagierkilometer is het brandstof-gebruik vergelijkbaar met dat van een personenauto met twee personen. Maar door de optelsom van de effecten van CO2 en andere uitlaatgassen - die hoog in de atmosfeer veel meer effect hebben dan op de grond - veroorzaakt een vliegtuig bijna drie maal zoveel broeikaseffect. Daarom heeft een bijna volle touringcar op het traject Amsterdam - Parijs per passagierkilometer slechts 4 procent van het klimaateffect van een standaard vliegtuig op hetzelfde traject . Een volle trein is nog zuiniger.

Het Centre for Sustainable Tourism and Transport (CSTT), onderdeel van de Internationale Hogeschool in Breda heeft uitgerekend dat Europeanen bij elkaar meer dan 1000 miljard kilometers per jaar door de lucht afleggen op meerdaagse reizen. Paul Peeters is één van de onderzoekers: 'Daarvan is driekwart voor vakantie en familiebezoek. Deze vakantievluchten veroorzaken tachtig procent van het totale klimaateffect - dus inclusief de CO2-uitstoot door accommodatie en horeca - van het Europese toerisme.'

Maatregelen om het internationale vliegverkeer in te dammen zijn er amper. In het Kyoto-protocol, waar internationale milieuafspraken gemaakt zijn, is er niets over geregeld. En de hoop dat de reiziger zelf het tij zal keren lijkt ijdel. Peeters: 'Scenario's geven aan dat het vliegverkeer tot 2020 tenminste zal verdubbelen.'

CRUISESCHEPENAFVAL

Afval is het tweede belangrijke milieubelastende-effect van reizen. De goedbedoelende toerist die zijn afval keurig in een afvalbak deponeert, heeft meestal geen idee wat er daarna mee gebeurt. En voor zover hij daar al achter komt, heeft hij er nauwelijks invloed op. Wel kan hij proberen zijn voorzieningen op voorhand bewust te kiezen. Maar bij de populaire all inclusives valt er weinig te kiezen. Globaal geldt: hoe luxer de reis, hoe meer afval. De cruiseschepen die rondvaren in het Caribisch gebied bijvoorbeeld, produceren jaarlijks 70.000 ton afval. Tegenwoordig gaat dat niet meer in zee, maar wordt het aan land gebracht. Daar wordt het door een relatief kleine plaats als Philipsburg (St. Maarten) al dan niet in dank afgenomen - er wordt uiteraard voor betaald - en vervolgens ongesorteerd gestort.

Ecologische voetafdruk

Het zou handig zijn als alle milieu-effecten van reizen gewoon in één getal konden worden samengevat. Maar hoe vergelijk je afval met CO2 en energie met water?

Dat kan met de zogenoemde ecologische voetafdruk (EV).

Dat is de oppervlakte van de aarde die nodig is om te voorzien in alle behoeften van een persoon, stad of land. Het is de optelsom van de hectares die nodig zijn voor voedselproductie, levering van brandstof, bouwmateriaal en drinkwater, om (organisch) afval en afvalwater op te nemen. En voor plantengroei die de uitgestoten CO2 weer kan opnemen. Voor de gemiddelde Nederlander bedraagt deze 4,8 ha - bijna driemaal zoveel als er op aarde per persoon gemiddeld beschikbaar is.

De EV kan ook bepaald worden voor afzonderlijke activiteiten.

Het CSTT heeft onlangs een EV-meter ontwikkeld voor het toerisme. En daaruit blijkt uiteraard dat het voor het milieu nogal wat uitmaakt hoe je je vakantie inricht.

Als voorbeeld nemen we een 15-daagse reis voor twee personen naar de Spaanse noordkust. Met de auto - anderhalve dag rijden - komt de EV voor de reis als geheel uit op 2550 m2 per persoon. Dat is bij een standaard invulling van de reis: verblijf in pensions en eenvoudige hotels, 's avonds uit eten, overdag autotochtjes en af en toe een dagje strand.

Met het vliegtuig ligt de EV een stuk hoger: 3420 m2 per persoon. Maar wie met de lange afstandsbus gaat en ter plekke een auto huurt, brengt de EV terug naar 1575 m2. Dit alles is vrijwel geheel te wijten aan de verschillen in CO2-uitstoot.

Vervolgens is de vraag: wat onderneem je ter plaatse? Waterskieën, jeeptochten en helikoptervluchtjes zijn niet goed voor je ecologische vakantieschoenmaat. Maar wie de bergen intrekt om te wandelen leeft al gauw op een 25 procent kleinere voet dan de 'gewone' toerist. Stijgijzervaste bergschoenen of gymschoenen maakt in dit geval niet uit, en fietsschoentjes zijn ook goed.

wandelen & fietsen

Al wandelend en fietsend doe je immers nauwelijks aanspraak op vervuilende en energievragende voorzieningen. Tenminste als je slaapt in eenvoudige berghutten en alleen korte stukken met het openbaar vervoer reist. Maar het kan nog beter, als je kampeert en zelf kookt: 908 m2. Dat is nog maar een vierde van het milieu-effect van een standaard vliegvakantie. Dat is werkelijk een bescheiden voetafdrukje. De prenten die we in het dagelijks leven thuis achterlaten, zijn namelijk twee maal zo groot.

Met andere woorden: red het milieu en ga op reis? Thuisblijven kan slechter zijn dan milieuverstandig reizen? Peeters: 'Milieuvriendelijk reizen is beslist mogelijk. Veel hangt af van het vervoermiddel en de duur van de reis. De EV van een treinreis naar China kan hetzelfde uitpakken als de vijftiendaagse vliegreis naar Noord-Spanje, mits je ter plekke weinig gemotoriseerd vervoer en eenvoudige onderkomens gebruikt. Wel één advies: als je ver gaat, ga dan één keer zo lang als je vakantiedagen toelaten, in plaats van drie keer kort.'

Ideaal voor het milieu zijn lange reizen op eigen spierkracht, bijvoorbeeld twee of drie maanden fietsen. Wie thuis opstapt, onderweg kampeert en zelf kookt, belast het milieu aanmerkelijk minder dan de thuisblijvers. Hetzelfde geldt uiteraard voor een pelgrimage naar Santiago de Compostela of het Pieterpad aflopen.

Toch zijn ongemotoriseerde vakanties niet per definitie ideaal voor het milieu. Lange tochten te paard, hoe romantisch ook, scoren minder goed. De ecologische hoefafdruk telt namelijk ook mee. Peeters: 'Paarden eten veel, en dat kost hectares. Maar het is nog altijd vier keer beter dan vliegen.'

    • Jan Knaapen