Respect, hoe toets je dat?

Daltonschool Helen Parkhurst in Almere haalt 'burgers' de school binnen als invulling van het vak 'burgerschapsvorming'. Jacqueline Kuijpers

Buitengewoon les in een doodgewoon schoollokaal. Foto Jorgen Krielen ©J¿rgen Krielen/Almere 30-03-2006/ Leerlingen vh Helen Parkhurst College Wicky Dranken Onderwijs Krielen, Jørgen

Hoe voed je jongeren op tot goede burgers? Door op school het vak 'burgerschapsvorming' in te voeren. Probleem opgelost. Kortzichtig? In ieder geval jammer, vindt rector Stef Heinsman van Daltonschool Helen Parkhurst in Almere. Jammer dat de politieke beleidsmakers in dergelijke traditionele, kant en klare oplossingen denken en het niet aan het onderwijs zelf overlaten. Ter illustratie wijst Heinsman naar zijn eigen school. Hij noemt het Helen Parkhurst een samenleving op zich, met leerlingen die al allerlei niet-schoolse zaken doen, zoals deelnemen aan het leerlingenparlement, onderwijsconferenties organiseren voor medeleerlingen en op de cultuurmiddagen van een basisschool gaan helpen. Wij hebben geen vak en geen methode nodig om de samenleving binnen de school te halen', stelt Heinsman. Het is integraal onderdeel van ons onderwijs.'

Zo nam Merlijn Verstraeten, afdelingscoördinator Economie & Maatschappij, het initiatief tot een Studium Generale. In maart en april bezochten vijfentwintig 'professionals' de school om een college te geven op hun eigen vakgebied. Onder hen aansprekende namen als Annemarie Jorritsma, burgemeester van Almere, Conny Braam, schrijfster en antiapartheidsactiviste en professor Houwink ten Cate, historicus holocaust- en genocidestudies.

Dit zijn mensen die op vakgebieden werken waarop ook onze leerlingen later terecht kunnen komen en wij hopen dat zij een voorbeeldfunctie hebben', legt Verstraeten uit.

Historisch opvoedkundige Bernard Kruithof houdt deze ochtend een verhaal over jongeren en opleiding. Je komt als burger niet zomaar een school binnen, dus ik vind het hartstikke leuk om er eens rond te kijken.' Kruithof vindt het nogal raar' om van burgerschapsvorming een schoolvak te maken. De politiek legt zoiets zo gemakkelijk op het bord van de school, maar het is zo schimmig. Want wat valt er allemaal onder? Omgangsvormen? Respect? Hoe vertaal je zoiets in een vak? En hoe toets je dat? Want voor leerlingen is een schoolvak pas serieus als het getoetst wordt.'

Het college van Kruithof trekt maar zes leerlingen. Kruithof: Wel mal om zo lang tegen zo'n klein groepje aan te praten, maar voor mij is het een eyeopener dat ze over alles een opinie hebben.' Het tegenvallende bezoekersaantal hangt samen met de organisatievorm: de leerlingen kunnen zich inschrijven voor de colleges die hen interessant lijken. Ze moeten er vier verplicht volgen. Een college duurt 70 minuten en na een korte pauze is er 70 minuten ruimte voor opdrachten. Ze vinden het best moeilijk, merk ik', zegt Verstraeten. De wereld van leerlingen is toch heel erg de wereld van MSN en van televisie. Een begrensde wereld', zegt ze, terwijl haar handen oogkleppen uitbeelden. Wij laten hier zien dat de grenzen veel groter zijn dan die van Nederland. Dat krijgen ze zo mee.'

Dat klinkt allemaal prachtig. Maar wat vinden de leerlingen ervan? Michel Brand (17, 4 havo), Jeffrey Bosman (16, 4 havo), Natasja van Dam (15, 4 havo) en Audilla Voorn (15, 4 vwo) werken bij de persdienst van de school. Voor hun vak moeten ze aandachtig de lezingen volgen, om er op de website van de school verslag van te kunnen doen. En als persdienst mogen ze ook de buitenschoolse pers te woord staan. Ze zijn unaniem in hun mening: sommige colleges waren steengoed en leerzaam, maar er waren er ook bij die slaapverwekkend saai en ronduit teleurstellend waren. En dat hing allemaal helemaal af van de 'professional' in kwestie.

Saai waren alle hoorcolleges die eenrichtingsverkeer waren. Jeffrey: Sommigen praten alleen maar en dat zijn wij niet zo gewend. En als het dan ook nog een saai onderwerp is' Want wat er interessant is aan de besturingsfilosofie van het openbaar onderwijs in Almere kunnen de leerlingen echt niet bedenken. Of de powerpoint presentatie van diplomaat Verstraeten met cijfers over ontwikkelingshulp. Audilla: Ik was juist geïnteresseerd in zijn eigen ervaringen hoe het is om als diplomaat te werken.'

Dat waren gemiste kansen. Er waren ook colleges die de leerlingen werkelijk nieuwe inzichten hebben gebracht. Een sterk voorbeeld is het college van professor Houwink ten Cate, met als onderwerp 'Waarom plegen gewone mensen massamoord?'. Michel: Hij zei hele nieuwe dingen. Bijvoorbeeld dat geschiedenis is hoe wij kijken naar wat er gebeurd is. Ik dacht altijd bij geschiedenis 'dat is gebeurd'. Maar hij liet zien dat aan ieder verhaal meerdere kanten zitten. Dat er niet één waarheid is.'

Tips hebben de leerlingen ook, voor hoe het beter kan. Natasja: Ze moeten niet 140 minuten praten, maar boeiende opdrachten verzinnen.' Audilla: En niet alleen irrelevante feitjes noemen, maar veel meer over het echte leven vertellen.' De leerlingen zouden wel eens een college van een artiest willen krijgen, om te horen hoe je het in die wereld maakt. En meer politieke kopstukken. Audilla: Liefst, vanwege mijn huidskleur, een bruine vrouw in een hoge politieke functie. Als voorbeeldfiguur, hoe zij het heeft gemaakt. Want ik wil graag haar opvolger zijn.'

En dan vindt er op kleine schaal een lesje burgerschapsvorming plaats. Want Audilla maakt duidelijk dat het woord 'zwart', wat toch tijden een politiek correct woord was, niet meer kan in haar optiek. Als je zwart zegt, zet je dat tegenover blank, dat staat voor rein en schoon. Dat is discriminerend en onderdrukkend. Net als 'neger', dat komt van 'negeren'. Dat is van vroeger en dat moeten we achter ons laten. Daarom heb ik liever dat we het over 'bruin' hebben.'

Maar', vraagt Natasja, ben je dan ook tegen het woord 'negerzoen'?'. Nee', zegt Audilla stellig, dat heet gewoon zo, net als een Jodenkoek. Dat vind ik echt nergens op slaan.'

En zo bewijst de negerzoen rector Heinsman een dienst. Burgerschapsvorming zit in de leerlingen zelf. Als het onderwijs hen maar de ruimte biedt.

    • Jacqueline Kuijpers