'Niemand uitsluiten in Europa'

Nederland wil een einde aan de voortdurende uitbreiding van de EU. Niet erg consequent en onjuist, noemt de invloedrijke Duitse europarlementariër Elmar Brok die opstelling.

Elmar Brok Foto Europees Parlement Europese Volkspartij (Christen-democraten) en Europese Democraten Elmar Brok, lid Europees Parlement FOTO: Europees Parlement

Stoppen met de sluipende uitbreiding van de Europese Unie. Dat is sinds vorige week de boodschap van het Nederlandse kabinet. Turkije en de landen van de westelijke Balkan kunnen er nog bij, maar dan moet het ook afgelopen zijn.

Geen EU-lidmaatschap voor landen als Oekraïne en Moldavië, zegt het kabinet, daarin gesteund door een meerderheid in de Tweede Kamer. En ook geen tussenlidmaatschappen, zoals het Europees Parlement onlangs heeft voorgesteld.

Dat wekt slechts 'valse hoop' bij landen die lid willen worden, meent minister Bot van Buitenlandse Zaken.

De invloedrijke Duitse christen-democratische europarlementariër Elmar Brok begrijpt de Nederlandse houding niet. Als voorzitter van de commissie Buitenlandse Zaken van het europarlement lanceerde hij het idee van een tussenlidmaatschap. Landen kunnen meedoen aan allerlei samenwerkingsovereenkomsten van de Unie, zonder dat ze volledig lid worden. 'Mijn voorstel is juist om te voorkomen dat we in de Unie met een overstretch te maken krijgen', zegt hij.

Brok vindt dat alle Europese staten in beginsel uitzicht moeten hebben op het lidmaatschap van de Europese Unie. Of dat ook echt tot een volledig lidmaatschap zal leiden, hangt mede af van de vraag of Europa die uitbreiding aankan. 'We moeten bijvoorbeeld een ander verdrag hebben, daar is de Europese Grondwet voor bedoeld, en de EU moet het ook kunnen betalen. Maar deuren dichtslaan naar landen helpt ons niet verder. Bovendien vind ik het standpunt van de Nederlandse regering tegenstrijdig. Want terwijl van Oekraïne wordt gezegd dat het geen lid kan worden, voeren we wel onderhandelingen met Turkije. Misschien moeten we straks van beide landen zeggen dat ze geen lid kunnen worden. Natuurlijk kunnen Oekraïne en Moldavië niet nu al lid worden. Maar je kunt geen definitieve uitspraken doen.'

Is de kritische opstelling van Nederland het gevolg van de afwijzing van de Grondwet in Nederland?

'Overal in Europa is de stemming veranderd. Men vindt het allemaal te snel gegaan. Er is nu een roep om consolidering. Daarom is het noodzakelijk een verstandige politiek te voeren die geen deuren dichtslaat, maar verwachtingen in de landen van de Unie en landen die daarvan lid willen worden met elkaar in evenwicht brengt. Vandaar mijn voorstel voor een tussenlidmaatschap. Dat is bedoeld om landen die de komende tien jaar geen volledig lid kunnen of willen worden een iets verdergaande optie te bieden .'

Critici vinden dat niets, een b-lidmaatschap.

'Dat begrijp ik dus niet. Er zijn toch indertijd ook speciale banden met Noorwegen, Zwitserland en IJsland aangegaan. Is men daar ook tegen? Neem de landen van de Balkan. Ik denk dat Kroatië relatief snel kan toetreden. Maar het duurt nog een hele tijd voordat Albanië zover is. Voor zo'n land kan een tussenlidmaatschap interessant zijn.'

Zou het ook voor Turkije iets zijn?

'Als je ziet dat er nog minstens tot 2014 met Turkije over diverse hoofdstukken onderhandeld moet worden, dat daarna alle EU-landen moeten ratificeren, er in Frankrijk en Oostenrijk referenda zullen worden gehouden, is het tobeter een tussenstap te zetten. Nu is het voor Turkije alles of niets.'

    • Mark Kranenburg