Nedcar: van industrie- tot commentaarbeleid

Op het uitgestrekte parkeerterrein van Nedcar in Born is geen Mitsubishi Colt te vinden. Het montere autootje voor de Europese binnenstad wordt binnen gemaakt. Dat is kennelijk geen reden voor de 3.000 werknemers om er in te rijden. Bij de Fordfabriek in Keulen is dat wel anders, vertelt Bert, wiens dienst er net op zit. Of dat iets zegt over de gehechtheid aan het eigen product of strengere belastingen in Nederland weet de Zuid-Limburgse automaker niet. 'Als je in Keulen wat anders rijdt, moet je maar verderop parkeren.'

Laurens Jan Brinkhorst Tekening Siegfried Woldhek Woldhek, Siegfried

De vergadering op het parkeerterrein is net afgelopen. Op de klep van een vrachtauto riep de vakbeweging op tot een waarschuwingsstaking van 24 uur, en zo nodig volgende week nog twee keer, als er geen task force komt die een toekomst voor Nedcar zoekt. Een ruime meerderheid heeft ingestemd met het FNV- en CNV-voorstel. De tv-beelden leken 's avonds verhit, maar na afloop is de stemming eerder aarzelend. Iedereen beseft dat er geen makkelijke oplossingen zijn. 'Als er duizend man uit moeten, dan weet je wat dat betekent. Het doet er niks toe of de één wat beter werkt dan de ander. Je kent elkaar hier. Achter ieder ontslag staat een gezin', verzucht Bert. Het is niet zijn echte naam; de zaak ligt zo gevoelig dat hij liever niet met zijn naam en functie in de krant wil. Hij sympathiseert met de kleine bond die tegen de staking is, De Unie, maar hij legt uit waarom het toch maar moet.

'Ik geloof in praten en overredingskracht. Directies doen meer moeite voor wie ze kennen. Maar het is toch tijd een signaal te geven dat deze fabriek aan een zijden draad hangt. Ik werk hier nu meer dan twintig jaar, en het voortbestaan is nooit helemaal veilig geweest, maar zo ver als we nu zijn gekomen, dat heb ik niet eerder meegemaakt.'

Nedcar is een monument van vaderlands industriebeleid. De autofabriek kwam er nadat en omdat de Limburgse mijnen waren gesloten. Die beslissing in 1965 zette 40.000 man op straat. Om de dreun te verzachten beloofde minister van E Z Den Uyl 'geen mijnsluiting zonder redelijk perspectief op vervangende werkgelegenheid'.

De overheid als brenger van werkgelegenheid in de vorm van de machtige drieletterwoorden DSM, ABP en het CBS. En de Universiteit in Maastricht. De Nedcar-fabriek is de erfopvolger van het Eindhovense Daf-bedrijf, dat hier in Born sinds 1967 de autootjes met het 'pientere pookje' bouwde. Aan die traditie kwam een eind toen Volvo het bedrijf overnam en geleidelijk verzweedste. De variomatic-uitvinding van de Van Doornes was hetzelfde lot beschoren als Philips' Video 2000-systeem.

De laatste Volvo reed in 2004 van de Bornse band. De Nederlandse staat was al sinds 1999 geen aandeelhouder meer in het bedrijf dat na het vertrek van Volvo voor 100 procent in handen is van Mitsubishi. De Japanners hebben er nog steeds vertrouwen in, zeggen zij. Alleen, met de huidige twee ploegen kunnen in Born jaarlijks 210.000 auto's worden gemaakt, terwijl er maar 70/80.000 Colts nodig zijn. Daarom moet één ploegendienst vervallen.

Arthur Bot, de onderhandelaar van CNV Metaal en Elektro, heeft net bij handopsteken zijn stakingsadvies ingewilligd zien worden. Het was hier toch al 'een lont in het kruitvat', vertelt hij, maar nu de directie 'zonder ons erbij' het personeel heeft opgetrommeld en gewaarschuwd niet te staken, raakt Bot wat grimmig. 'De leiding spreekt gevoelvol over 'de handen ineenslaan', maar minus die duizend mensen. Die worden even weggepoetst.'

Voor de vakbeweging is de speelruimte beperkt. Zij vraagt geen zak met geld, althans nu niet, 'maar het zou wel prettig zijn als de regering druk op de directie uitoefende in plaats van de werknemers te manen zich een beetje koest te houden'. Wie dinsdag naar Wouter Bos luisterde tijdens het vragenuurtje in de Tweede Kamer hoorde hoe de tijden zijn veranderd. De PvdA-leider verweet premier Balkenende dat hij het liet bij woorden van begrip, terwijl een ramp dreigt. Maar Bos vroeg niet meer dan 'een openbaar, duidelijk en vertrouwenwekkend signaal van dit kabinet dat het al het mogelijke doet om dat tij te keren'. En het Limburgse Kamerlid Frans Timmermans schreef op zijn weblog dat de bonden 'tegen de verkeerde boom blaffen'. 'De grote boosdoener is natuurlijk Daimler Chrysler dat nu wel erg makkelijk wegkomt'. Het Duits-Amerikaanse bedrijf stopt met de productie van Smart ForFours in Born, wat bijdraagt aan de overcapaciteit.

Minister Brinkhorst beloofde deze week ijver, maar zonder bedrijf dat in Born met alle beschikbare handen auto's wil maken, kan hij niets. De regering gaat niet in auto's. En ook geen aandelen kopen in een te grote fabriek. De Tweede Kamer beluistert de boodschap en legt hem geen strobreed in de weg. Femke Halsema (GroenLinks) verlangt dat het kabinet zich inspant en stelt dat het belangrijk is dat de toekomst van de werknemers wordt zeker gesteld. SP-Kamerlid De Wit is solidair met de werknemers en vraagt 'duidelijkheid'. Dat is de hardste eis uit de Kamer. Van 1971 tot 1983 hield de overheid in de vorm van RSV de illusie van een Nederlandse scheepsbouwindustrie op de been. De miljardenverliezen en managementmissers werden in een parlementaire enquête vereeuwigd. Toen Fokker na jaren trotse vliegtuigbouw vastliep en niet tijdig bij Airbus kon aanhaken, belette het RSV-trauma de overheid nog iets te doen. Nu Nedcar in hetzelfde zwaar weer zit dat Peugeot ertoe brengt de 206-fabriek in Coventry te sluiten, brengt de politiek niet eens krokodillentranen op. De sluiting van de Philips lampenfabriek in Weert ontlokt amper commentaar.

Camiel stapt op zijn imposante motorfiets. Hij werkt al meer dan dertig jaar in Born, altijd PvdA- en FNV-lid geweest. Volgens hem pakt de Nederlandse overheid te veel belastingcenten. 'De Volvo's 340 die wij maakten gingen voor 13.000 gulden de fabriek uit. In de winkel kostten zij 24.000. Opeens waren het dure auto's. Waar bleef dat verschil? Je vraagt je af of wij wel een auto-industrie wíllen in dit land.' Doet de Tweede Kamer iets voor Nedcar? 'Welnee. Zodra ze daar zitten zworgen die lui alleen voor zichzelf en rijden een auto met chauffeur. En echt geen Colt.'

    • Marc Chavannes