Met Moskou zijn te maken geen afspraken

Hoe lang duurt het nog voordat de grote Europese landen zich realiseren dat Moskou zijn verdragen beschouwt als vodjes papier?

Rusland leeft overeenkomsten met andere landen niet na. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de weigering het Europese Energiecharter te erkennen. Rusland, volgens het Kremlin 'een energiesupermacht', beweert een potentieel lid van de Wereldhandelsorganisatie te zijn, maar doet alles wat in zijn vermogen ligt om niet tot deze organisatie toegelaten te worden. Onder het huidige bewind is Rusland geen verdragsgeschikt land meer.

Dat wil niet zeggen dat de handelwijze van de Russische machthebbers onlogisch of niet-traditioneel is. Integendeel, hun handelwijze is vrij begrijpelijk.

Ten eerste wil Rusland eigenlijk geen lid worden van de Wereldhandelsorganisatie, wegens de politieke consequenties daarvan. Moskou zou dan namelijk de mogelijkheid kwijtraken om discriminerende maatregelen toe te passen op zijn buurlanden, zoals het dichtdraaien van de pijpleidingen waarmee grondstoffen uit Centraal-Azië worden doorgevoerd, of het afschermen van de interne Russische markt voor Moldavische en Georgische wijnen.

Ten tweede hebben de bureaucraten in het Kremlin zich duidelijk tot doel gesteld strategische sectoren van buurlanden in handen te krijgen via Russische bedrijven - bedrijven die in feite staatsbedrijven zijn, volledig van het bewind afhankelijk en een bron van persoonlijke verrijking voor de staatsambtenarij. In dit opzicht handelen de Russische machthebbers als ondernemers die hun zakelijke imperium willen uitbreiden.

Ten derde past deze opstelling in het beeld dat de Russische autoriteiten hebben van de inwoners van Rusland: geen burgers, maar werktuigen van Kremlins business, producenten die rijkdommen vervaardigen voor de oligarchen die nu aan de macht zijn, mensen die verplicht zijn hun geld daar te bewaren waar de heersers het gemakkelijk kunnen ontnemen. Tezelfdertijd ontkennen de machthebbers het recht van de Russen om consumenten te zijn die met hun bescheiden lonen en salarissen goederen en diensten kunnen kopen van westerse kwaliteit en voor westerse prijzen.

En ten vierde moeten de Russische ambtenarij en machtsstructuren doodgewoon zichzelf met iets bezighouden. In de loop van het vorig jaar is het aantal van deze 'volksdienaren' in de federale en plaatselijke machtsorganen met bijna 11 procent gestegen. Dat zijn 143.000 mensen.

De op business georiënteerde handelwijze van de Russische ambtenaren, hun verlangen om met welke methoden dan ook hun eigen superioriteit te bewijzen over zowel het eigen volk als de buurnaties, alsmede de onophoudelijke groei van deze altijd onverzadigde massa bureaucraten, maken van het hedendaagse Rusland een land waarmee het geen nut heeft afspraken te maken.

Moldavië of Georgië zijn nu het slachtoffer in de 'wijnoorlog' die Rusland heeft ontketend, door de verkoop van alle alcoholhoudende producten uit die landen te verbieden, en passant een hele reeks politieke en economische verdragen schendend. Het gasconcern Gazprom heeft de Europese landen deze week gewaarschuwd dat ze zich niet moeten bemoeien met de uitbreidingsplannen van staatsbedrijf en zijn gasexport.

Het is nu interessant hoeveel tijd machtiger spelers dan Moldavië en Georgië nodig hebben om zich te realiseren dat Rusland zijn verdragen niet nakomt, en hoe ze vervolgens zullen reageren.

Vooraanstaand Russisch politicoloog, directeur van het onafhankelijk Centrum voor Postindustrieel Onderzoek te Moskou.

    • Vladislav Inozemtsev