EU vreest dat Kremlin gasprijs dicteert

Gazprom dreigt een groot Brits gasdistributiebedrijf over te nemen. Het maakt Europa bang. 'Dit voedt onze zorgen over de groeiende buitenlandse afhankelijkheid van onze energievoorziening.'

De Russen doen het met opzet. Dinsdag lunchte Aleksej Miller, voorman van het Russische staatsenergieconcern Gazprom, in de Oostenrijkse ambassade met de EU-ambassadeurs. Een mooie gelegenheid om de Europeanen eens bang te maken.

'Pogingen om Gazproms activiteiten in de Europese markten in te tomen en gaslevering te politiseren, terwijl die geheel in het economisch gebied liggen, zal geen prettig resultaat opleveren', dreigde Miller. 'Vergeet u niet dat we ons actief op nieuwe markten begeven, zoals Noord-Amerika en China.' De Eurocommissaris voor Energie, Andris Piebalgs, reageerde donderdag in stijl: 'Dit voedt onze zorgen over de groeiende buitenlandse afhankelijkheid van onze energievoorziening.'

In dat geval, antwoordde Gazprom weer, moet Europa maar zeggen hoeveel gas het van ons wil kopen. Klanten genoeg.

De aanleiding? Een dreigende overname door Gazprom van Centrica, dat 56 procent van het Britse gas distribueert en met zeven gasgestookte krachtcentrales 23 procent van de Britse stroom genereert. Vorig jaar meldde Gazprom in 2015 een aandeel van 20 procent in de Britse gasmarkt te willen veroveren. Het Verenigd Koninkrijk is de meest geliberaliseerde gasmarkt van Europa, maar staat voor grote veranderingen. Britse gasvelden in de Noordzee raken snel leeg, ook het Verenigd Koninkrijk moet Russisch gas gaan afnemen. Begin februari liet Gazprom weten een overname van Centrica te 'bestuderen'. Consternatie op de aandelenmarkt van Londen: het aandeel Centrica schoot 25 procent omhoog.

De Britse regering, zo onthulde de zakenkrant Financial Times deze week, besteedde liefst acht spoedvergaderingen aan het Russische proefballonnetje. Gazprom levert nu al een kwart van het Europese gas: 85 procent in Hongarije, 41 procent in Duitsland, 30 procent in Frankrijk. Is de nieuwe gasleiding onder de Oostzee klaar, dan levert Gazprom grotere volumes.

Het beleid van Gazprom is 'downstream' te expanderen in Europa: in pijpleidingen, opslag en distributie. Kan de EU zich veroorloven dat het Kremlin de gasprijs dicteert en als distributeur de consument louter sigaren uit eigen doos serveert?

De Britse regering vindt van niet. Zij is er trots op in 2003 het politieke toezicht op overnames en fusies te hebben afgestoten aan onafhankelijke organen. Maar, zo waarschuwde energieminister Malcolm Wickis, Groot-Brittannië heeft de energiemarkt niet geliberaliseerd 'om een monolithisch oligopolie te scheppen met enkele bedrijven in staatshanden, maar niet van de Britse staat'. Al te hoog mag deze kwestie ook weer niet oplopen: de energieconcerns BP en Shell hebben miljardenbelangen in Rusland.

De Russische pers lijkt geamuseerd over de Europese paniek. In de gassector, met zijn dure, inflexibele infrastructuur, is het zakelijk niet meer dan logisch gegarandeerde afnemers voor de lange termijn te zoeken. 'Vreemd toch', schrijft website Oetro.ru, 'dat elk Russisch machtsvertoon meteen zo'n storm van emoties in het bewustzijn van Europa veroorzaakt. Het oude plaatje van de Russische beer die zijn klauw in het Britse gasnet nagelt, ervan dromend de Britten de prijs van het blauwe goud op te leggen.'

De analist vermoedt dat Gazprom, na de recente Europese zorg over het afsluiten van buurland Oekraïne, met Centrica het water test in de meest liberale gasmarkt van Europa. 'Nou, nu weten we dus hoe ze zullen reageren. Paniek.' Maar veel keus hebben de Europeanen niet, denkt men in Moskou. Waar wil men anders gas kopen? In Iran? Wat Algerije betreft: daar is Gazprom al op overnamepad.

President Poetin joeg de EU in maart al de stuipen op het lijf tijdens zijn bezoek in Peking. Daar kondigde hij de aanleg van een nieuwe gaspijp aan. Gazprom verwacht vanaf 2011 te leveren, maximaal 80 miljard kuub per jaar. Een onplezierig vooruitzicht voor de Europese Unie, samen met Turkije tot dusver de grootste afnemer van Russisch gas. Leveranties aan China gaan ten koste van de EU, want de productie van Gazprom stagneert. En de snelgroeiende Russische consumptie, waarvoor Gazprom tegen afbraakprijzen gas levert, zet het aanbod nog verder onder druk. Tijdens de koudegolf van februari was Rusland al gedwongen de leverantie aan Europa te verminderen.

Westerse regeringen roepen Gazprom al jaren op in zijn krakende infrastructuur en gasvelden te investeren. Gazproms oude velden in West-Siberië raken leeg en nieuwe mammoetvelden, zoals Sjtokman en Zapolarnaja, bevinden zich in diep water of boven de poolcirkel. Zonder buitenlandse expertise en kapitaal kan en wil Gazprom die niet ontwikkelen.

Het Russische voorstel: buitenlandse multinationals een minderheidsaandeel in die nieuwe velden gunnen in ruil voor toegang tot de lucratieve gasdistributie.

Naar verwachting maakt Gazprom volgende week bekend wie zijn partner wordt bij de ontwikkeling van het Sjtokmanveld. Geruchten willen dat de keus valt op het Amerikaanse ChevronTexaco of ConocoPhillips, in ruil voor gegarandeerde levering en distributie van LNG-gas in de VS. Donderdag, twee dagen na de onprettige lunch met de EU-ambassadeurs, had Gazprom-voorman Miller een aanmerkelijk discreter onderhoud met de Amerikaanse ambassadeur Burns. Hoe graag de EU ook een vuist tegen het Kremlin maakt, voorlopig kan het slechts handenwringen.

    • Coen van Zwol