www.nrc.nl/leesclub

De kleurensymboliek (karmozijn? indigo? zwarte hond? grijze jas? groen opschrijfboekje?), het geheim van de gesluierde vrouwen, het sneeuwkristal. Fraaie beelden, maar wat betekenen ze? Is de gespleten Ka die zo graag ergens bij wil horen, een metafoor voor Turkije? Is het kristal met de daarop geplaatste gedichten een puzzel die op te lossen is? Ik heb de laatste bladzijde omgeslagen maar ben met veel vragen achtergebleven. Wat ik miste was een woordenlijstje Turks/Nederlands. Sommige woorden als de naam van Ka, Kerim (= kind?). Ak (=sneeuw) had ik dan eerder begrepen. Voor mij een heel gecompliceerd boek. De schrijver deed mijns inzien wel een heel groot beroep op de eruditie van de lezer.Toch ben ik benieuwd naar de andere romans van Pamuk. Zou Ik heet Karmozijn een inzicht kunnen geven in de gedichten van Ka?

Ans Luiken

Sommige romans zie je beter vanaf een afstand; naarmate Sneeuw verder achter mij ligt, vind ik het een almaar eigenaardiger boek worden. Aan de ene kant dat vertrouwde Borgesiaanse spiegelpaleis, een obsessie met vorm en “verborgen logica' - eigenlijk het soort verliteratuurde literatuur waaraan ik steeds meer een hekel heb - of beter gezegd, waar ik de zin domweg niet van inzie.

Aan de andere kant wil Sneeuw een geëngageerde roman zijn, dat wil zeggen, een roman die iets duidelijk maakt over de wereld, die iets bewerkstelligt. Pamuk wil diep doordringen in de pijnlijke gespletenheid van Turkije en laten zien hoe geloof een halszaak kan worden.

Hoe verhouden die twee ambities van de schrijver zich tot elkaar? Ik ken eigenlijk geen andere recente roman die zo betrokken wil zijn bij actuele gebeurtenissen en tegelijkterijd zo onthecht is.

Er wordt niet hevig gedebatteerd over Pamuks roman in dit forum, zie ik - terwijl de roman toch onmiskenbaar veel aangaat, of zegt aan te gaan. Pamuk, schrijft Pieter Steinz, kiest geen partij tussen islamisten en seculieren. Inderdaad, daar is hij een te goede schrijver voor, maar welke houding neemt hij aan tegenover de woede en het geweld? Wat voor indruk laat Sneeuw achter? Is het een goede roman? Slaagt Pamuk in zijn opzet om, met dank aan Stendhal, een pistoolschot in de concertzaal te laten klinken, of laat de roman je in laatste instantie, sorry voor de onbedoelde woordgrap, vooral koud?

Bas Heijne