Samba trekt naar het hiernamaals

Marokko blokkeert onder Europese druk de doorgang van Afrikaanse migranten.

Nu proberen Afrikanen via Mauretanië over de oceaan naar Europa te komen

A West African migrant that was captured by Mauritanian troops Sunday waits at a Police station in Nouadhibou, Mauritania, Monday, April 17, 2006. African migrants from West Africa regularly attempt to cross from Mauritania to Europe on small boats in an attempt to better their lives by working abroad. (AP/Photo Schalk van Zuydam) Associated Press

Kali Djallo heeft zich twee dagen lang aan een rots vastgeklampt, vechtend voor zijn leven. Uiteindelijk is hij door Marokkaanse vissers gered. Drie dagen nadat hij met 41 andere Afrikaanse migranten van het strand van de Mauretaanse hoofdstad Nouakchott was vertrokken met bestemming Spanje, sloeg zijn houten vissersloep in stormweer voor de Marokkaanse kust op de klippen. Kali, een Guinees van dertig, had geluk. Eenentwintig medepassagiers verdronken. De Marokkaanse vissers vroegen 150 euro per man en dropten de drenkelingen net over de grens in Mauretanië op het strand. Djallo wil de oversteek zeker opnieuw proberen, maar wel op een veiliger manier.

'We vertrokken om twee uur 's nachts van het strand vlakbij de vismarkt waar elke dag honderden pirogues [ambachtelijke sloepen] aanmeren', vertelt Djallo. 'We hadden 110 liter water aan boord, een beetje voedsel en geen navigatie-instrumenten. Niemand droeg een zwemvest. Ons doel was via de Straat van Gibraltar naar de Spaanse kust te varen.'

'We waren bang, doodsbang, af en toe was er paniek.' Maar waarom begin je aan zoiets? 'Heel eenvoudig. Ik ben chauffeur, heb letterlijk alles geprobeerd, maar er is in mijn land geen werk en zelfs als je al een baantje vindt, verdien je amper genoeg om in leven te blijven. Alleen in Europa kun je goedbetaald werk vinden.'

Djallo betaalde voor de tocht meer dan 500 euro aan de passeurs, de zichtbare schakels in de netwerken op de nieuwste route van de internationale mensensmokkel. Sinds Marokko onder Europese druk de doorgang van Afrikanen heeft ingedamd, is de uitstroom naar het zuiden, naar de Mauretaanse havens en stranden, en zelfs de Senegalese havenstad Saint-Louis verschoven.

'Samba al-Akhra, Samba trekt naar het hiernamaals', hoor je met wat galgenhumor in Nouakchott zeggen, een verwijzing naar het feit dat de uittocht van vooral West-Afrikaanse economische vluchtelingen richting Europa illegaal gebeurt en onder uiterst gevaarlijke omstandigheden. Volgens de Spaanse, Mauretaanse en Marokkaanse overheden hebben de veiligheidsdiensten en kustwacht tussen Mauretanië en de Canarische eilanden in 2005 meer dan 1.500 lijken van bootvluchtelingen uit de Atlantische Oceaan opgevist. Alleen al in december zijn volgens Spaanse bronnen zeker 1.200 migranten op zee omgekomen. Momenteel bevinden zich in de Mauretaanse noordelijke havenstad Nouadhibou naar schatting 20.000 Afrikanen uit vooral Mali, Senegal en Guinee, met de bedoeling om naar het Europese Eldorado te trekken.

'In de meeste West-Afrikaanse landen vinden ook de beter opgeleiden geen werk en zijn ook zij bereid de grootste gevaren te trotseren om hun lot te verbeteren', zegt Khalifa Sy. Hij is actief lid van SOS Esclave, een mensenrechtenorganisatie die ijvert voor de afschaffing van de slavenhandel. Volgens hem zal de migratie niet tot staan komen ook al zijn Spanje en de EU bereid die met repressieve middelen te bestrijden en al zou Mauretanië veel strenger controleren. 'Het gaat om goed georganiseerde netwerken met banden met de hoogste kringen die vaak op medewerking van veiligheidsdiensten kunnen rekenen.'

Volgens Khalifa Sy is het ondenkbaar dat er ook maar één bootje met migranten afvaart zonder dat de politie in Nouadhibou er lucht van heeft. 'Maar de agenten worden ook onderbetaald en kijken graag de andere kant op als de passeurs hen wat toestoppen. Het gaat om grof geld. De smokkelaars hebben vaak niet de minste scrupules', verzekert Sy.

Souadou Diallo is afkomstig uit het Guinese Mali Mbere en woont al jaren met haar kroostrijke gezin in een van de armere buurten van Nouakchott. Drie weken geleden kreeg zij te horen dat haar twee broers zijn verdronken. 'Elou werkte als taxichauffeur in de hoofdstad Conakry. Hij was dertig, getrouwd met een studente en vader van een negen maanden oud dochtertje. Hij heeft voor zijn jongere broer Manadou Samba (18) die in Dakar studeerde zeker de overtocht betaald', denkt Diallo. 'Veel vrienden uit ons dorp leven nu in Spanje. Dat werkt aanstekelijk', zucht Diallo. 'Ze stierven voor een paar centen, om hun moeders, vrouw en zusters te behagen - een miserabel einde.'

Volgens Diallo begint het netwerk al in Conakry: 'Ze hebben Manadou en Elou via Dakar naar Nouadhibou gebracht met de smoes dat als hun vrienden in Spanje terechtkwamen, hen dat ook wel zou lukken.'

Veel kandidaat-migranten reizen hierheen in de hoop onderweg wat geld te verdienen en zo uiteindelijk de benodigde som, ten minste 500 euro, bij elkaar te krijgen voor de oversteek. Ze blijven onderweg soms maanden of jaren hangen, ook hier in Mauretanië; ze werken en sparen wat, en dan vertrekken ze. Ze betalen honderd euro voorschot en moeten vervolgens wachten op een sein van de passeur. Ze kunnen dan niet meer terug of ze verliezen dat geld.

Volgens wali (gouverneur) Yahia al- Sheikh komen de migranten legaal. Mauretanië heeft akkoorden in die zin met veertien landen in het kader van de CEDEAO, de economische gemeenschap van West-Afrikaanse staten. De politie kan dus alleen optreden als de Afrikanen op heterdaad betrapt worden bij het illegale vertrek richting Spanje. De kustwacht heeft geen middelen voor controle op zee.

Samba Yaya Gueye (48) is in Nouadhibou geboren, heeft drie vrouwen en 21 kinderen. 'Ja, ik ben visser en ik bezit twee pirogues', zegt hij pochend. De vrouwen die rond hem op de grond zitten giechelen uitdagend. Hij ontwijkt handig alle vragen naar zijn rol als passeur. Weet hij iets van wat andere vissers met hun boten doen? Weet hij iets over de migranten die naar Spanje willen? 'Nee, ik ken geen bootvluchtelingen. Ik houd me uitsluitend met visvangst bezig. Over visnetten weet ik alles.' Zijn ogen blinken, zijn toon is schertsend.

Een aartsleugenaar, zegt Khalifa. 'Samba Yaya is de ergste mensensmokkelaar: de boten die hij voor zijn dodenreizen gebruikt zijn rot, de tweedehands buitenboordmotoren deugen niet en daarbij komt nog dat hij wel drie keer zoveel passagiers meeneemt als zijn boot eigenlijk aankan.' De boten kapseizen bij stormweer en als de motor afslaat, slaan ze vaak op de klippen te pletter. Om de radar en de boten van de Marokkaanse en Spaanse kustwacht te ontwijken varen ze heel dicht onder de kust, vlakbij verraderlijke klippen en dodelijke onderstromingen.

'Vorige week stond hier een woedende menigte voor zijn deur', aldus Khalifa. 'Rouwende nabestaanden die gerechtigheid eisten voor Afrikanen die twee weken eerder waren vertrokken op de route van de dood.'