Nutteloos of nuttig?

Oplossingen vinden voor problemen waarvan niemand wist dat ze bestonden.

Chindogu-beoefenaars maken er hun hobby van.

Met de hondenvermommingsset kan de rottweiler weer mee naar het park zonder argwanend te worden bekeken. De aankleedset transformeert de hond tijdens de dagelijkse uitlaatronde in een charmante poedel. Het zwabberrompertje zorgt ervoor dat het afstoffen van de vloer voortaan vanzelf gaat. De baby neemt de taak over door rond te kruipen in het zwabberpak, dat op de buik van de grijze slierten is voorzien. Voor het probleemloos lezen van de krant in bad is er nu een versie van vinyl.

De Japanse hobby chindogu gaat om het bedenken van 'onwaardeloze uitvindingen' . Chin betekent raar, dogu uitvinding of apparaat. Volgens beoefenaar Jaap Mollema ligt de uitdaging in het verzinnen van een product dat geen nut heeft, maar desondanks meteen herkenbaar is als modern gebruiksvoorwerp. Humor is daarbij belangrijk, maar niet noodzakelijk. 'De lol zit in het zoeken naar oplossingen voor problemen waarvan je eigenlijk niet wist dat je er last van had.'

De bedenker van chindogu is de Japanner Kenji Kawakami, voormalig raketgeleerde, linkse activist en redacteur van postordercatalogi. Tijdens dat laatste werk werd bij Kawakami het idee voor onwaardeloze uitvindingen geboren. Hij ontdekte dat het uitvinden van chindogu's het plezier geeft van het creëren, maar dat de druk er geld mee te moeten verdienen ontbreekt. Inmiddels heeft Kawakami, die zich er al ruim twintig jaar mee bezighoudt, bijna zeshonderd uitvindingen op zijn naam staan. Een groot deel van de uitvindingen legde hij vast in twee boeken waarmee chindogu midden jaren negentig internationaal bekendheid verwierf.

De reacties op Kawakami's chindogu's liepen destijds uiteen. Amerikanen lachten er om en de Europeanen zagen het als kunstvorm, de boeken werden hier in verscheidene museumwinkels verkocht. In Hongkong en Taiwan werd, niet heel verrassend, vooral nagedacht over manieren om van chindogu's winstgevende producten te maken.

Inmiddels heeft Kawakami zich ontpopt tot de goeroe van chindogu. Hij bezit wereldwijd een groep van duizenden volgelingen. De International Chindogu Society, opgericht door de Amerikaan Dan Papia, de vertaler van Kawakami's boeken, telt zo'n tienduizend leden. In de VS bestonden zelfs ooit plannen voor een 'funniest homevideo'-achtige programmareeks over de uitvindingen.

Mollema, behalve beoefenaar van chindogu ook domeinbeheerder, vermoedt dat hij vooralsnog de enige is die zich er in Nederland mee bezighoudt. Eind jaren negentig kwam hij er via internet mee in aanraking. 'Ik had al wel vaker vreemde fantasieoplossingen voor alledaagse problemen. Toen bleek er opeens een naam voor te bestaan.'

Sinds 1999 heeft Mollema zo'n twintig uitvindingen gedaan. Sommige kopieerde hij van Kawakami. 'Ik maak ze na uit nieuwsgierigheid naar de manier waarop Kawakami's chindogu's in elkaar steken', zegt Mollema terwijl hij in een Dirk-tas graait waarin hij zijn eigen chindogu's bewaart. Hij vist er zijn 'duo-luciferdoos' en 'slakkenspons' uit. 'Ik ergerde me altijd aan mensen die gebruikte lucifers terug in het doosjes deden. Deze heeft twee aparte vakjes. De slakkenspons dient aan het huisje van de slak te worden gemonteerd. Het sleept achter de slak aan, die zo zijn slijmspoor opveegt.'

Natuurlijk heeft Mollema weleens nagedacht over het aanvragen van een patent. 'Mijn hamburgerdispenser vond ik een hele goede uitvinding. Het is een kartonnen doosje waarin je je hamburger al etend naar boven kunt schuiven. De kledders die eruit vallen blijven achter in het bakje en je handen blijven schoon.' Helaas vond de patent-commissie het geen haalbare kaart. 'Eigenlijk staan de officiële chindogu-regels het ook niet toe om een patent aan te vragen', bekent Mollema. 'Een chindogu mag niet worden verkocht.'

Kawakami benadrukt in zijn boeken dan ook keer op keer de filosofie die achter de schijnbaar zinloze hobby schuilt. Het maken van een chindogu biedt volgens hem tegenwicht aan de doorgeschoten consumptiemaatschappij. De uitvindingen ridiculiseren onze vergaande pogingen het dagelijks leven gemakkelijker te maken. Om dit idee kracht bij te zetten liet Kawakami voor zijn boeken de uitvindingen bewust in heel alledaagse situaties fotograferen, zoals in de metro of in een restaurant.

Het geknutsel, maar ook de achterliggende filosofie van chindogu krijgt navolging buiten Japan. De eerder genoemde hondenvermommingsset werd door een Australische groep hondenliefhebbers aanvankelijk bedacht als ludiek protest tegen de invoering van restricties voor als gevaarlijk aangemerkte hondenrassen. Maar de sets sloegen onbedoeld in als een bom. Dat de bedenker besloot ze in beperkte oplage te gaan verkopen is dan ook niet geheel onbegrijpelijk. Maar de chindogu-status van de set was ermee verspild.

Mollema herkent zich eveneens in Kawakami's principes. 'Er wordt zoveel rotzooi gemaakt. Ze hebben hier nog ooit een handvat geïntroduceerd voor van die Tetra-melkpakken. Dat kon je dan onder de hoekjes klemmen om het pak gemakkelijker op te kunnen pakken. Dat is een ook een soort chindogu, alleen wordt zo'n product serieus op de markt gebracht.' Daar mag je volgens Mollema best de draak mee steken. Dat zijn uitvindingen nooit zullen worden gebruikt, vindt hij niet erg. 'Chindogu moet altijd een stap te ver zijn. Als het in de praktijk werkt, is het gewoon een product.'

Meer informatie is te vinden op: www.chindogu.nl

    • Saskia Du Bois