het beeld

“Het communisme ontkent de menselijke aard“, stelde Zbigniew Brzezinski, de in Polen geboren voormalig veiligheidsadviseur van president Carter, gisteren in het eerste deel van het leerzame drieluik Der Kommunismus: Geschichte einer Illusion (ARD). De mens wil meer verdienen dan een ander, lagere belastingen en lachen om zijn loonstrookje. Als honden, trekkend aan hun ketting, moesten Utrechtse ondernemers zich gisteren bij wijze van claque van aspirant-lijsttrekker Rita Verdonk inhouden om haar niet op de schouders te tillen. In Nova staken ze beide duimen omhoog en stonden te genieten van de aandacht voor het neoconservatieve triomfalisme.

Ned.1 (EO), Netwerk, 20 april, 20.32u.

Cabaretier Jeroen van Merwijk, winnaar van de Annie M.G. Schmidtprijs, ging in de herhaling van Koppensnellers (Talpa) nog verder. De strekking van zijn bekroonde liedje is somber. Salamanders vertrappen, met z'n allen in dezelfde kleren oorlog voeren, martelen en vernederen: Dat vinden jongens leuk!

Zulke nuchtere constateringen liggen ook ten grondslag aan de levensvisie van Jan Montyn, hoofdpersoon van de dinsdag door Het uur van de wolf (NPS) vertoonde documentaire Love Me or Leave Me van Jan Louter. In zijn bijna tachtigjarige leven maakte de uit een streng gereformeerd milieu in Oudewater afkomstige Montyn drie oorlogen mee. Hij vocht bij de Kriegsmarine en aan het Oostfront. Na een paar jaar internering voegde hij zich bij de westerse geallieerden in de Koreaanse oorlog en het Vietnamese conflict. Nu zwerft hij door Zuidoost-Azië en kan niet meer aarden in Nederland. Aan een oorlogstrauma lijdt hij niet, noch aan schuldgevoel. Hij weet wat er is gebeurd, en hij weet dat mensen nu eenmaal zo in elkaar zitten.

Misschien is het een povere conclusie, zeker in relatie tot de nogal barokke vormgeving van Louters film, die daardoor uit het lood leek geslagen. Maar de aanpak was achteraf weldadig vergeleken met de als “documentaire“ aangekondigde reportage Het geweten van Geertjan Lassche in Netwerk (EO). Die omroep heeft wel vaker last van een te sensationele aanpak van nieuws of geschiedenis. Lassche filmde drie voormalige SS'ers (maandag volgen er nog drie) om te onderzoeken of hun geweten opspeelt. Tussen de pratende oude mannen monteert hij beelden van een slang, die zeker moeten verwijzen naar de erfzonde, naar de verleiding van het kwaad.

Toch toont Lassche erbarmen met de broze mannen. Met Robert Rohr, Prinz Eugen-divisie in Joegoslavië, die “natuurlijk“ wist van de concentratiekampen. Die waren voor “criminelen, asocialen, joden, homoseksuelen“. Maar hij vindt dat Duitsland ten onrechte “een boetestaat“ geworden is. Nu componeert Rohr polka's en walsen voor blaaskapellen.

De Nederlander Jan Folmer, vrijwilliger bij de Waffen-SS, voelt zich verstoten door zijn landgenoten: “Eens fout, altijd fout!“

Korporaal Franz Doppelreiter was bewaker in kamp Mauthausen. Hij gaf leiding aan verhoren en werd “de Ranselaar“ genoemd. De nu 84-jarige Oostenrijker zat tot 1960 in de gevangenis, had een drankprobleem en sneed vergeefs zijn polsen door. Maar wat moeten wij daarmee? Waarom kondigt presentator André Zwartbol “deze bijzondere uitzending“ aan vanachter prikkeldraad in Westerbork? Wat is de gedachte?

    • Hans Beerekamp