Enrique zoekt zijn redding in El Norte

De zestienjarige Enrique reist 2.600 kilometer om bij zijn moeder in de VS te zijn.

Boek van Sonia Navario is ook een journalistiek verslag.

Philip Roth Foto Hollandse Hoogte Sujet : Philip ROTH - Credit : Nancy CRAMPTON/Opale - Date : 20020601 - Ref. : ROTHp_OpalNC_13855_10 - Agence Opale - 8, rue Charlot - 75003 Paris - France - Tel.:+331.40.29.93.33 - info@agence-opale.com - www.agence-opale.com Crampton, Nancy

De ondertitel zou het bij Oprah Winfrey goed doen. Een moeder die vertrekt om geld te verdienen omdat ze haar vijfjarige zoon niet kan voeden. Een kind dat elf jaar lang naar zijn moeder verlangt, en dan een levensgevaarlijke reis maakt om haar weer te zien. Inderdaad, in dit boek wordt gehuild. Maar Enrique's Journey is vooral een schokkend verhaal over wetteloosheid, armoede en de effecten van migratie op het gezinsleven.

Het verhaal van de zestienjarige Enrique, een van de 48.000 kinderen die jaarlijks illegaal en zonder ouders de Verenigde Staten binnenkomen, verscheen in 2002 in een aantal afleveringen in The Los Angeles Times en leverde verslaggeefster Sonia Nazario een Pulitzer Prize op. Nazario stuitte op haar onderwerp toen ze op een ochtend een kort gesprekje met haar werkster voerde over kinderen. Maria bleek vier kinderen in Guatemala te hebben die zij al twaalf jaar niet had gezien. Een jaar later stond Maria's oudste zoon op de stoep. Zijn verhaal over de de goederentreinen waarop migranten door Mexico reizen betekende het begin van Nazario's boek.

Waar vroeger vooral mannen naar elders trokken, is nu naar schatting de helft van de migranten vrouw. Sommige economieën, zoals die van de Filippijnen en Honduras, steunen zwaar op de export van zorgende vrouwen - als huishoudster, schoonmaakster, kinderoppas. De vrouwen denken meestal binnen twee jaar weer terug te zijn, maar dat blijkt een illusie.

Enrique's moeder Lourdes vertrekt als hij vijf is. Nazario documenteert nauwgezet hoe het geromantiseerde beeld van zijn moeder in dat rijke land, gevoed door het kindertrauma van verlating, de puberende Enrique na elf jaar uiteindelijk tot de diepe overtuiging brengt dat zijn redding ligt in El Norte. Dat de reis zo onzeker is en zo vol gevaren, maakt de drang om het te proberen groter.

Enrique's levensgevaarlijke reis werd door Nazario zo nauwgezet mogelijk gereconstrueerd. Ze interviewde hem toen hij de grensplaats Nuevo Laredo bij Amerika had bereikt, vervolgens maakte ze zijn tocht van 2.600 kilometer tussen Honduras en de VS zelf tweemaal. Haar boek is een combinatie van herinneringen van Enrique, haar eigen observaties en ervaringen, en journalistieke portretten van migranten, hulpverleners, burgemeesters van grensstadjes en migratie-agenten. De ontberingen die illegalen uit Latijns-Amerika moeten doorstaan om de grens te bereiken liegen er niet om. De lange Mexicaanse goederentreinen gaan traag genoeg om er te kunnen op- en afspringen, met als risico dat je voeten onder de trein worden gezogen, zoals regelmatig gebeurt. De honger, dorst, smorende hitte en ijzige koude zijn nog het minste, erger is de kans om op zo'n trein geëlektrocuteerd te worden of er afgerukt te worden door een tak, zoals ook Nazario bijna overkwam.

Veruit de grootste bedreiging komt van la migra, de Mexicaanse migratiepolitie, en van bandieten. Het onderscheid tussen deze beroepsgroepen is als we Nazario mogen geloven niet te maken. Beide groepen proberen de migranten te beroven, om ze vervolgens letterlijk uitgekleed door te laten. Migranten die te weinig hebben worden in elkaar geslagen, verkracht of van de rijdende treinen gesmeten.

De laatste hindernis is de Rio Grande aan de grens met de VS, met aan de ene kant rivaliserende smokkelbendes en aan de andere kant de Amerikaanse grenspolitie, voorzien van nachtkijkers, helikopters en prestatiecontracten - hoe meer gevangen migranten, hoe meer geld. Enrique's moeder betaalt twaalfhonderd dollar aan een smokkelaar die Enrique in een autoband over de rivier helpt.

Enrique sterft niet onderweg, zoals jaarlijks honderden van zijn lotgenoten. Maar na de hereniging met zijn moeder en gesetteld in een overvolle camper in North Carolina, blijken Enrique's littekens dieper dan gedacht. De woede bij verlaten kinderen is vaak groter dan zij zelf beseffen, de moeders zijn op hun beurt kwaad omdat hun offer niet erkend wordt.

Nazario concentreert zich volledig op de omstandigheden waaronder Lourdes en Enrique gedwongen zijn hun leven te leiden. Haar boek is een documentair verhaal, maar door zijn gedetailleerdheid krijgt het een karakter van een hedendaagse mythe. De gedrevenheid van migranten en hun bovenmenselijke inspanningen om iets van het leven te maken worden zo invoelbaar.

Daarbij is Nazario's nadruk op de vrouwelijke kant van migratie, op moederliefde en het verlangen als familie bij elkaar te zijn, misschien een manier om het oordeel van Amerikaanse hardliners over illegale migratie te nuanceren. Tenslotte blijkt uit dit relaas opnieuw dat migratie door hard beleid niet verdwijnt, het verdwijnt alleen uit het zicht. Enrique denkt niet aan opgeven, zelfs niet als hij bijna doodgeslagen wordt door gangsters.

Sonia Nazario: Enrique's Journey. The Story of a Boy's Dangerous Odyssee to Reunite with his Mother. Random House, 287 blz. 26,99

Boek

    • Maartje Somers