Baby verbannen naar de kelder

Op de omslag van Simon Grays nieuwe boek staat geciteerd wat Julian Barnes, de bekende romanschrijver en francofiel, vond van het vorige, The Smoking Diaries: “The funniest book I've read all year.' Het citaat wordt omlijst door de foto van een kinderwagen waar twee blote voetjes met gespreide tenen uit omhoog steken. Als je daar even naar staart vraag je je af of Grays nieuwe boek over een of meer babies gaat, wat verbazend zou zijn; en vervolgens of een aanbeveling zoals die van Barnes ooit op een Nederlands boek voor volwassenen voorkomt, en in welke vorm dan: het grappigste boek? het meest humoristische?

In Engeland is het heel gewoon om boeken te prijzen als in de eerste plaats funny, en dat komt nog vaker voor bij toneelstukken: meestal werk waarvan andere deugden markanter zijn, zoals Grays The Smoking Diaries. Al stonden daar heel grappige, komische, humoristische incidenten en uitspraken in, de bijzonderheid zat in de beschrijving van wisselvallige stemmingen en humeuren. Gray is even goed in het uitschelden van zichzelf als van anderen, in plezier als in ergernis, in welbehagen als in ongenoegen.

Zo werd dat vorige boek een zeldzaam soort vertrouwelijk ego-document, dat Grays veeljarige reputatie als toneelschrijver - Butley, Otherwise Engaged en vele andere stukken - én als roker een tijdje lang overstemde.

En nu, twee jaar later, is er weer zo'n boek, waar velen gretig aan zullen beginnen al hebben zij geen vermoeden wat een jouncer is. Jouncing betekent hevig op en neer schudden of bonzen, in een slecht verend voertuig of door eigen toedoen. Gray vertelt hoe hij dat op eigen kracht deed als baby in een wagentje dat de familie achter zich in de tuin had gezet en bij het omkijken ineens een eind verder op zag staan: dat had Simon voor elkaar gejounced. Eerst was het grappig, maar toen hij er als kind, slapend in een echt bed, mee doorging werd zijn vader woedend van het lawaai en gaf hem een kamertje diep beneden in het huis.

Dat is een grappige jeugdherinnering, maar is de Gray op leeftijd nog steeds een jouncer? Eigenlijk niet; tenminste, hij geeft er verder in het boek geen voorbeelden van, terwijl hij zichzelf in allerlei houdingen en stemmingen laat zien. Wie hem in dit boek leert kennen, houdt een duidelijk andere voorstelling over, in zoverre herkenbaar dat wie hem op een caféterras voor het eerst zag zitten en hoorde praten, in de rokershoek natuurlijk, zou denken: dat moet Simon Gray zijn.

Als het bij die gelegenheid tot een ontmoeting kwam en de lezer wilde iets complimenteus zeggen over het recente boek zou het voor de hand liggen om te beginnen met de herinnering aan de vakantie op Barbados waar de auteur de zee in liep met een pas opgestoken sigaret die meteen door een hoge golf uit zijn mond werd geslagen; en even later toen hij terug wilde naar het strand werd hij bij herhaling weggeduwd in de nijdige branding verhevigd door een richel op de zeebodem - totdat zijn vrouw Victoria van het strand kwam en hem er overheen trok.

Dat is ook een van de grappige scènes van het boek. Wie de auteur ernstiger wil prijzen moet doorgaan over de dood aan kanker van Alan Bates, die de hoofdrol in verscheidene van zijn stukken vervuld had. Tussen de kleine hoofdstukken waarin het boek is ingedeeld, krijgt Bates twintig pagina's van vriendschap, aandacht, bewondering en het verdriet dat Gray beleeft wanneer hij hem gaat opzoeken in de London Clinic: een gedenkteken in woorden, duurzamer dan brons.

En wie dan nog meer aardigs tegen hem wil zeggen kan beter niet beginnen over een reeks pagina's tegen het eind. Daar pakt hij uit over toneeluitvoeringen en acteurs en daar riskeert hij ernstig ongeduld van de lezer, net als iemand die een roman navertelt.

Zeg liever nog even iets over de herinnering aan het slot. van een mooie zondagmorgen in 1946 toen de jonge Simon rondholde in Chelsea en uit levensvreugde voor de grap twee vingers opstak naar een vrachtautochauffeur, die er boos van werd en hem ging nazitten met een stuk hout als wapen.

Wie het gesprek op het caféterras wil afronden door Gray iets aan te bieden kan best een Diet Coke bestellen, want van de drank is hij af. De rest gaat door.

Simon Gray: The Year of the Jouncer . Granta, 282 blz., euro 26,--

    • J.J. Peereboom