Zonder filosofie kunnen wij prima leven...

Het vak filosofie kan middelbare scholieren maar één les leren: dat al die grote wijsgeren ons helemaal niets hebben geleerd, meent Maarten 't Hart.

Kierkegaard noemde de filosofie 'de onvruchtbare min van het leven'. Hij zei: 'Ze kan ons wel voeden, maar niet zogen.' Zelfs over dat voeden heb ik m'n twijfels. Ik kan er niet om treuren dat filosofie toen ik nog schoolging niet op het lesrooster stond. Wat ik betreur, is dat ons op de middelbare school geen vaardigheden zijn bijgebracht. Waarom is ons nooit geleerd hoe je moet solderen? Waarom werden de geheimen van een stekker niet voor ons ontsluierd? Waarom geen woord over hoe je een accu aan de praat kunt krijgen? Al deze vaardigheden heb ik mijzelf, met vallen en opstaan, moeten bijbrengen.

Voor eenvoudige reparaties van de wasmachine of het strijkijzer draai ik nu mijn hand niet meer om, maar wat zou ik er veel plezier van gehad hebben als reeds op de middelbare school zou zijn onderwezen hoe je een kettingzaag 't handigst slijpt. Op het terrein der vaardigheden ben je er enorm bij gebaat om alle trucjes en foefjes te kennen die door schrandere jongens zijn uitgedacht om simpele karweitjes te klaren.

In het verleden hebben tal van grote denkers zich gebogen over de vraag hoe je 't slimst een stukje isolatiepakking van elektrische bedrading verwijdert, zodat je de blootgelegde stroomdraad gemakkelijk vastschroeft in een stekker. De listen van die grote denkers zou je middelbare scholieren moeten bijbrengen.

Wat schieten wij op met abstracte problemen? Met geleuter over keuzevrijheid? Denk je dat je daarmee je computer te lijf kunt gaan, als hij weer eens hapert?

Ik zou wel voor onderwijs in de filosofie zijn, mits dat erop is gericht de leerlingen ervan te doordringen dat al die oude wijsgeren ons geen snars geleerd hebben over zaken waar je in het dagelijks bestaan ook maar iets aan hebt. Denk je dat je iets hebt aan Kants opvattingen over het wezen van de tijd als je horloge stukgaat?

Al vaak heb ik erop gewezen dat wijsbegeerte en wartaal met dezelfde letter begint, net als filosofie en flauwekul. Grote wijsgeren, praat me er niet van. In Duitsland waren het stuk voor stuk gruwelijke antisemieten, Hegel en Fichte voorop. Het enige wat je leert als je je met wijsbegeerte inlaat, is het moeizaam doorgronden van duistere teksten. En heb je uiteindelijk zo'n duistere tekst een beetje begrepen, dan denk je: mijn god, wat doodzonde van m'n tijd dat ik me daarmee heb ingelaten. Niets schiet je ermee op om Sein und Zeit van Heidegger te bestuderen of, haast nog erger, Hegels Phänomenologie des Geistes. Mijn leven zou aangenamer zijn geweest als mij als middelbare scholier was verteld: mijd dit soort boeken als de pest, verdiep je in de finesses van het solderen.

Maarten 't Hart is schrijver.