Samba trekt naar het hiernamaals

Sinds Marokko onder Europese druk de doorgang van Afrikaanse migranten blokkeert, proberen ze nu massaal via het zuidelijker gelegen Mauretanië weg te komen naar het Europese Eldorado.

Kali Djallo heeft zich twee dagen lang aan een rots vastgeklampt, vechtend voor zijn leven. Uiteindelijk is hij door Marokkaanse vissers gered. Drie dagen nadat hij met 41 andere Afrikaanse migranten van het strand van de Mauretaanse hoofdstad Nouakchott was vertrokken met bestemming Spanje, sloeg zijn houten vissersloep in stormweer voor de Marokkaanse kust op de klippen. Kali, een Guinees van dertig, had geluk. Eenentwintig medepassagiers verdronken. De Marokkaanse vissers vroegen 150 euro per man en dropten de drenkelingen net over de grens in Mauretanië op het strand. Djallo wil de oversteek zeker opnieuw proberen, maar wel op een veiliger manier.

'We vertrokken om twee uur 's nachts van het strand vlakbij de vismarkt waar elke dag honderden veelkleurige pirogues - ambachtelijke sloepen - aanmeren', vertelt Djallo. 'We hadden 110 liter water aan boord, een beetje voedsel en geen navigatieinstrumenten. Niemand van ons droeg een zwemvest. Ons doel was via de Straat van Gibraltar naar de Spaanse kust te varen.'

'We waren bang, doodsbang, af en toe was er paniek.' Maar waarom begin je aan zoiets? 'Heel eenvoudig. Ik ben chauffeur, ik heb letterlijk alles geprobeerd, maar er is in mijn land geen werk en zelfs als je al een baantje vindt, verdien je amper genoeg om jezelf in leven te houden. Alleen in Europa kan je goedbetaald werk vinden en wat geld opsturen om het miserabele leventje van je familie te verbeteren.'

Djallo betaalde voor die hachelijke tocht meer dan 500 euro aan de passeurs, de zichtbare schakels in de netwerken op de nieuwste route van de internationale mensensmokkel. Sinds Marokko onder Europese druk de doorgang van Afrikanen heeft ingedamd, is de uitstroom naar het zuiden, naar de Mauretaanse havens en stranden, en zelfs de Senegalese havenstad St-Louis verschoven.

'Samba al-Akhra, Samba trekt naar het hiernamaals', hoor je met wat galgenhumor in Nouakchott zeggen, een verwijzing naar het feit dat de uittocht van vooral West-Afrikaanse economische vluchtelingen richting Europa illegaal gebeurt en onder uiterst gevaarlijke omstandigheden. Volgens de Spaanse, Mauretaanse en Marokkaanse overheden hebben de veiligheidsdiensten en kustwacht tussen Mauretanië en de Canarische eilanden in 2005 meer dan 1.500 lijken van bootvluchtelingen uit de Atlantische oceaan opgevist. Alleen al in december zijn volgens Spaanse bronnen zeker 1.200 migranten op zee omgekomen. Er bevinden zich momenteel in de Mauretaanse noordelijke havenstad Nouadhibou naar schatting 20.000 Afrikanen uit landen ten zuiden van de Sahara, met name Mali, Senegal en Guinee, met de bedoeling om naar het Europese Eldorado te trekken.

'In de meeste West-Afrikaanse landen vinden ook de beter opgeleiden geen werk en zij zijn bereid ook de grootste gevaren te trotseren om hun lot te verbeteren', zegt Khalifa Sy. Hij is actief lid van SOS Esclave, een organisatie die ijvert voor de afschaffing van de slavenhandel en voor de mensenrechten. Volgens hem zal de migratie niet tot staan komen ook al zijn Spanje en de Europese Unie bereid om er met krachtige en vooral repressieve middelen tegenin te gaan en al zou ook hier in Mauretanië de wettelijke controle veel strenger worden. 'Het gaat om goed georganiseerde netwerken die bindingen hebben in de hoogste kringen en vaak op de medewerking van de veiligheidsdiensten kunnen rekenen.' Volgens Khalifa Sy is het ondenkbaar dat er ook maar één bootje met migranten afvaart zonder dat de politie in Nouadhibou er lucht van heeft. 'Maar de agenten worden ook onderbetaald en willen dus graag de andere kant opkijken als ze door de passeurs wat toegestopt krijgen. Het gaat om grof geld en de mensensmokkelaars hebben vaak niet de minste scrupules', verzekert Sy.

Souadou Diallo is afkomstig uit het Guinese Mali Mbere en woont al jaren met haar kroostrijke gezin in een van de armere buurten van Nouakchott. Drie weken geleden kreeg zij te horen dat haar twee broers zijn verdronken. 'Elou werkte als taxichauffeur in de hoofdstad Conakry. Hij was dertig, getrouwd met een studente en vader van een negen maanden oud dochtertje. Hij heeft voor zijn jongere broer Manadou Samba (18) die in Dakar studeerde zeker de overtocht betaald', denkt Diallo. 'Er zijn veel vrienden uit ons dorp vertrokken die nu in Spanje leven. Dat werkt aanstekelijk. Als ze het idee om te vertrekken in hun hoofd krijgen is er niets meer dat hen kan tegenhouden', zucht Diallo. 'Ze stierven voor een paar centen, om hun moeders, hun vrouw en hun zusters te behagen - een miserabel einde.'

Volgens Diallo begint het netwerk al in Conakry: 'Ze hebben Manadou en Elou via Dakar naar Nouadhibou gebracht met de smoes dat als hun vrienden in Spanje terechtkwamen, hen dat ook wel zou lukken.'

Veel kandidaat-migranten zijn arm en ongeletterd. Ze reizen hierheen in de hoop onderweg wat geld te verdienen en zo uiteindelijk de benodigde som, ten minste 500 euro, bij elkaar te krijgen voor de oversteek. Ze blijven onderweg soms maanden of jaren hangen, ook hier in Mauretanië; ze werken en sparen wat, en dan vertrekken ze. Ze betalen 100 euro voorschot en moeten vervolgens wachten op een sein van de passeur. Ze kunnen dan niet meer terug of ze verliezen dat geld.

Volgens de wali (gouverneur), Yahia al-Sheikh, komen de migranten legaal. Mauretanië heeft akkoorden in die zin met 14 landen in het kader van de CEDEAO, de economische gemeenschap van West-Afrikaanse staten. De politie kan dus alleen optreden als de Afrikanen op heterdaad betrapt worden op het strand bij het illegale vertrek richting Spanje. De kustwacht beschikt niet over de middelen om op zee controle uit te oefenen.

Samba Yaya Gueye (48) is in Nouadhibou geboren, heeft drie vrouwen en is vader van 21 kinderen. 'Ja, ik ben visser en ik bezit twee pirogues', zegt hij pochend. De vrouwen die rond hem op kussens op de grond hebben plaatsgenomen en meeluisteren giechelen uitdagend. Hij ontwijkt handig alle vragen naar zijn rol als passeur: Weet hij iets van de andere vissers en wat zij met hun boten doen? Weet hij iets over de Afrikaanse migranten die naar Spanje willen? 'Nee, ik weet niets, ik ken geen bootvluchtelingen. Ik houd me uitsluitend met visvangst bezig. Over visnetten weet ik alles.' Zijn ogen blinken, zijn toon is schertsend.

Een aartsleugenaar, zegt Khalifa. 'Samba Yaya is de ergste mensensmokkelaar: de boten die hij voor zijn dodenreizen gebruikt zijn rot, de tweedehands buitenboordmotoren deugen niet en daarbij komt nog dat hij wel drie keer zoveel passagiers meeneemt als zijn boot eigenlijk aankan.' Dergelijke houten boten kapseizen bij stormweer en als de motor afslaat, slaan ze vaak op de klippen te pletter. Want om de radar en de boten van de Marokkaanse en Spaanse kustwacht te ontwijken varen ze heel dicht onder de kust, vlakbij verraderlijke klippen en dodelijke onderstromingen. Wie in het water terechtkomt heeft weinig kans te overleven.

'Vorige week stond hier een woedende en huilende menigte te betogen voor zijn deur', aldus Khalifa. 'Rouwende nabestaanden en vrienden die gerechtigheid eisten voor Afrikanen die twee weken eerder van hier waren vertrokken op de route van de dood.'

    • Wilfried Bossier