Romantisch? Dit is het ware gezicht van piraterij

Er vallen doden en op dit moment worden nog twaalf zeelieden vermist.

Piraterij is van vroeger ja, maar ook steeds meer van nu.

Drie Maleisische commando’s pakken drie piraten op tijdens een demonstratie waarbij een waargebeurde gijzeling van een Japans schip wordt nagespeeld. Foto AFP, John Ishii Three Royal Malaysian Police Marine Comandos caputure several pirates who have hijacked the Japan Coast Guard Vessel (JCG) " PLH SHIKISHIMA" during a demonstration in co-junction with the Royal Malaysian Police during the Regional Experts Meeting On Combating Piracy and Armed Robbery Against Ships 15 November out side of Port Klang, Malaysia. (FILM) AFP PHOTO/John ISHII/ji AFP

25 december 2005, Zuid-Chinese Zee. Zes piraten met machinegeweren, handgranaten en messen klimmen aan boord van een vissersboot. Ze gijzelen de zeven opvarenden, van wie ze er later vijf laten gaan. Voor de andere twee vragen ze losgeld. De boot wordt ontzet door de marine.

11 januari 2006, Nigeriaanse kustwateren. Veertig met geweren bewapende piraten in drie bootjes klimmen aan boord van een schip. Ze laten tien bemanningsleden gaan, vier andere houden ze vast. Over hun lot is nog niks bekend.

14 januari 2006, Thailand. Een Duits jacht dat in Phuket voor anker ligt, wordt gestolen. Vijf dagen later wordt het ronddobberend in open water teruggevonden. Onduidelijk is of er mensen aan boord waren toen het schip gestolen werd.

Piraterij: van vroeger, ja, maar ook steeds meer van nu. Vorig jaar werden 440 zeelieden door piraten voor losgeld gegijzeld, het hoogste aantal sinds 1992. In dat jaar begon de registratie van piraterij door het Internationale Maritieme Bureau (IMB) van de VN in Kuala Lumpur. Er vallen ook regelmatig doden. Op dit moment worden twaalf zeelieden vermist.

Piraterij-anno-nu: dat gebeurt vooral in de Straat van Malakka, de nauwe zeestraat tussen het Maleisisch schiereiland en het Indonesische eiland Sumatra. De Straat van Malakka vormt de doorgang tussen de Indische Oceaan en de Pacific. Er passeren jaarlijks vele duizenden koopvaardijschepen en olietankers.

Dankzij toegenomen controle gaat het er nu iets beter. Sinds een jaar is er extra marinebewaking en dagelijks vliegt een Australisch patrouillevliegtuig over de Straat van Malakka. Indonesië, vanwaaruit de meeste kapers actief zijn, heeft beloofd actiever op te treden tegen piraterij.

Het gevolg: minder meldingen (276 in 2005), maar óók: een verplaatsing van de piraterij. Die neemt nu vooral bij Somalië in omvang en gewelddadigheid toe. In Somalië bestaat geen effectieve regering; warlords kunnen doen wat ze willen.

Intussen is Indonesië nog steeds veruit het gevaarlijkst, gevolgd door Oost-Afrika (Somalië), de Golf van Bengalen (Bangladesh), de Rode Zee, de Zuid-Chinese Zee, de kust van West-Afrika (Golf van Guinee), de Caraïbische Zee en de wateren bij Peru. Voor bepaalde zeegebieden moeten reders extra premies aan verzekeraars betalen.

'Het is niet te geloven', zegt Marcel van den Broek van de Federatie van Werknemers in de Zeevaart (FWZ), de vakbond van Nederlandse zeelieden (tegenwoordig vooral officieren), 'dat piraterij in deze tijd van snelle communicatie en satellieten een groeiend probleem is. Mensen op de wal hebben er geen idee van onder welke druk zeelieden leven, als het schip in riskante wateren komt'.

Bij het grote publiek heeft piraterij een romantische naam. 'Maar dat is volkomen ten onrechte', zegt Van den Broek. 'Mensen denken aan Johnny Depp in Pirates of the Caribbean, maar de werkelijkheid is heel anders. Geen zeilschepen maar speedboten, geen zwaarden maar mitrailleurs en raketwerpers. De piraten stelen soms hele schepen, ze nemen de bemanning gevangen en ze nemen ze mee als gijzelaar en ze martelen de kapitein als ze denken dat er geld aan boord is.'

Ook Nederlandse schepen worden aangevallen. Op 3 november 2004 werd de Nederlandse zeesleper SmitWijs London door piraten beschoten. De sleper was met het booreiland Ocean Sovereign onderweg van Singapore naar Bangladesh. Het voer met een dubbele uitkijk in de high risk zone van de Straat van Malakka. Op de radar was een schip te zien dat snel naderde. Door de marifoon riep de SmitWijs het onbekende schip op de koers te wijzigen, maar hieraan werd geen gehoor gegeven. De SmitWijs werd hierop in staat van alarm gebracht en er werd een alarmbericht uitgezonden. Toen het onbekende schip dichterbij gekomen was, begon het zonder verdere waarschuwing met automatische wapens te vuren, waarbij vooral gemikt werd op de communicatieapparatuur. Die werd dan ook zwaar beschadigd. De bemanning van de SmitWijs verdedigde zich door het afsteken van vuurpijlen, maar daar trok het aanvallende schip zich weinig van aan. Wel effectief waren de wilde manoeuvres die het schip uitvoerde, waarbij het eenmaal de piraat zijdelings ramde. Na een kwartier droop de piraat af, een beschadigde SmitWijs en een geschrokken bemanning achterlatend.

Over dit incident werden een half jaar later Kamervragen gesteld door het Kamerlid Dezentje Hamming-Bluemink (VVD). Minister Bot (Buitenlandse Zaken) erkende dat Nederland vrij machteloos staat. Er bestaan nu eenmaal geen verdragen die Indonesië verplichten om een veilige doorgang door de Straat van Malakka te waarborgen.

Wat kan er dan wel tegen piraterij worden gedaan?

Het bewapenen van koopvaardijschepen is geen optie. Van den Broek van de FWZ: 'Daar moet je nooit aan beginnen. Dan wordt het een wapenrace. Bovendien is het nu duidelijk: de koopvaarder is het slachtoffer, de piraat de aanvaller. Dat verandert allemaal met bewapening. Vergeet ook niet dat het niet zo gauw duidelijk is dat je met een piraat te maken hebt. Overal nabij land kom je kleine vissersbootjes tegen. Soms komen die vissertjes je vis aanbieden in ruil voor brandstof of zo. De kans bestaat dat daar de mitrailleur opgezet wordt, een vergissing is zo gemaakt.'

Geen bewapening dus. Maar beveiligen kan natuurlijk wel. Commerciële firma's, zoals de Rotterdamse Secure Marine, bieden beveiliging aan in de vorm van hekken en stroomdraden van 9.000 volt. Veel belangstelling bestaat er niet voor.

Verder patrouilleert de marine steeds meer. Het Nederlandse fregat Hr. Ms. Zeven Provinciën greep twee weken geleden in om Somalische kapers af te schrikken. Op 4 april probeerde het een gekaapt Koreaans schip te stoppen met schoten voor de boeg. Maar de kapers schoten ongeïntimideerd terug en voeren de Somalische territoriale wateren in, waar de Zeven Provinciën niet mag volgen.

Voor de marine wordt bestrijding van piraterij in de toekomst een belangrijke taak. Vier Nederlandse snelle patrouilleschepen die in bestelling zijn, zijn ontworpen om ver van Nederland te opereren.

Van hun kant neigen de Verenigde Staten ertoe de strijd tegen de piraterij onder te brengen bij de War on Terror, nu de piraterij steeds gewelddadiger wordt en zich vaker afspeelt in wateren nabij islamitische landen. Dat zou juridisch meer armslag geven en bovendien meer geld vrijmaken. Andere landen voelen daar weinig voor, omdat de VS daarmee te veel de vrije hand krijgen.

Van den Broek: 'En vergeet niet: piraterij is van alle tijden. Je hebt nu inderdaad veel piraterij nabij islamitische landen. Maar wat te denken van piraten in het Caraïbisch gebied en bij Peru? Is dat ook terreur?'

Lees zaterdag in NRC Handelsblad het Hollands Dagboek van Hank Ort (48), commandant van het internationale scheepseskader Combined Task Force 150 (CTF-150). 'Piraten worden brutaler, vanuit skiffs (kleine snelle bootjes) en bewapend met AK-47 automatische geweren en granaatwerpers, vallen zij scheepvaart aan op steeds grotere afstand van de kust. Wij moeten voorkomen dat terroristische organisaties hiervan gebruik gaan maken. Verslagen van piraterij zijn te lezen op: www.imo.org.

    • Rob Biersma