Romano Prodi raakte open zenuw

Nederland sprak een veto uit tegen Europa, maar wil niet dat Europa de dienst weder keert. De Italiaanse kandidaat-premier Romano Prodi raakte afgelopen weekend een open zenuw.

Prodi en premier Balkenende in Brussel twee jaar geleden. Foto AFP President of the European Commission Romano Prodi (L) shakes hands with Dutch Prime Minister Jan Peter Balkenende upon their arrival at the Social Troika meeting ahead of the EU meeting 04 November 2004, in Brussels. European leaders were to open a two-day summit Thursday in theory focussed on economic reform but set against the backdrop of US President George W. Bush's triumphant re-election. AFP

DEN HAAG. - De zenuwen in diplomatiek Den Haag nemen toe: wat als Nederland, met zijn onwil om dóór te gaan met de Europese Grondwet, straks helemaal alleen komt te staan in Europa? Een rampscenario spookt door de hoofden van de Nederlandse diplomaten die de Eurotop op 15 en 16 juni van dit jaar moeten voorbereiden.

Wat te doen bijvoorbeeld wanneer Frankrijk - het andere land waar de bevolking zich bij referendum tégen de Grondwet heeft uitgesproken - zich inschikkelijk gaat tonen en weer in de slag gaat met de Grondwet, zoals het Oostenrijkse voorzitterschap bijvoorbeeld wil? Zoiets is niet ondenkbaar, bijvoorbeeld wanneer Parijs de oren zou laten hangen naar de nieuwe regering in Berlijn - ook voorstander van dóórpraten. Dan zou, met lichte aanpassingen wellicht, die Grondwet er toch nog wel eens kunnen komen.

Hoop heeft de Nederlandse regering tot nu toe geput uit het feit, dat Groot-Brittannië - wanneer het in dat land tot een referendum over de Europese Grondwet zou komen - die vermoedelijk óók zou verwerpen. Maar het zou niet de eerste keer in de geschiedenis zijn, menen diplomaten, dat Groot-Brittannië wegkomt met een uitzonderingsstatus, waarbij de Grondwet dan niet op de Britse eilanden van toepassing zou zijn, terwijl het land wel lid blijft van de EU.

Zo'n uitzonderingsstatus, denkt Den Haag, kan het kleinere Nederland zich niet veroorloven, op straffe van marginalisering in Europees verband. Die straf leek zich dit weekend even af te tekenen, toen in The Sunday Times de Italiaanse kandidaat-premier Romano Prodi Nederland wilde uitsluiten van een Europese 'kopgroep', die weer de vaart in de Europese eenwording moeten brengen. Hij was verkeerd geciteerd, verklaarde Prodi gisteren in deze krant.

Verkeerd geciteerd of niet, dat is precies de nachtmerrie: Nederland als tweederangs landje in Europa, terwijl ons land - nota bene één van de zes oprichters van de voorloper van de Europese Unie in de jaren vijftig - gewend is een rol op het eerste plan te spelen. Zo'n tweederangspositie, meent diplomatiek Den Haag, kan het gevolg zijn wanneer Nederland in juni alleen komt te staan bij de vraag of de Unie door moet praten over de Grondwet om het document bijvoorbeeld met wijzigingen over een aantal jaren alsnog in te voeren. 'Als het er op aan komt, zal Nederland in zo'n situatie inderdaad 'nee' zeggen', zegt staatssecretaris Nicolaï (Europese zaken) desgevraagd. Maar de gevolgen van zo'n 'nee', in feite een Nederlands veto tegen de rest van de Unie, zijn op langere termijn moeilijk te overzien, menen diplomaten.

Dus is het Haagse streven erop gericht om het er bij de volgende Eurotop niet op aan te laten komen. Hopelijk zal iets van de dreigende confrontatie worden weggenomen in informeel overleg tussen de EU-staten vóór de Eurotop, zoals een bijeenkomst van de ministers van Buitenlandse zaken eind mei. Ook in landen die geen bezwaren hebben tegen de Europese Grondwet bestaan immers onder de bevolking wel degelijk irritaties die lijken op de gevoelens die het Nederlandse electoraat vorig jaar tot een 'nee' hebben bewogen - zo luidt een van de Haagse argumenten.

Een weg terug is er voor het zittende kabinet nauwelijks meer. Na enige aarzeling heeft vorig jaar immers zowel kabinet als Tweede Kamer de Europese Grondwet dood verklaard - ook mét wijzigingen. Pas na verkiezingen zou een nieuwe Nederlandse regering daarop kunnen terugkomen, zodat de zaak ook de verkiezingscampagne en kabinetsformatie van 2007 kan bemoeilijken.