Pure poëzie in NNT's 'Het Licht'

'Een verhaal is alleen van belang als het mensen doet verwonderen', zegt een van de rauwe personages uit Het licht van de Zweedse auteur Torgny Lindgren. In de regie van Koos Terpstra maakt het Noord Nederlands Toneel een theaterbewerking van deze roman, die zich afspeelt in het barre noorden van Zweden. De tijd is een soort mythisch Middeleeuwen.

Het gehucht dat Kadis heet wordt getroffen door een geheimzinnige plaag, De Ziekte. Je zou er de vloek van de moderne tijd in kunnen zien. Het dorp sterft zowat uit en de laatste overlevenden moeten de ingestorte samenleving herstellen. Terpstra vergt in zijn regie het uiterste van speler en toeschouwer. Zonder onderbreking duurt Het licht bijna drie uur. Op den duur werkt dat hallucinerend. Eerst wil ik als toeschouwer elke schitterende zinswending onthouden, maar op den duur is dat helaas onmogelijk. Dan moeten de beelden spreken.

Op de grond ligt een kring van zwarte aarde die het hart van de dorpsgemeenschap verbeeldt. Dit abstracte toneelbeeld is treffend gekozen: de tekst die varieert in elk register tussen pure poëzie en bloedstollende wreedheid verdraagt geen illustratie. Een hartbrekende scène is die waarin een wit reuzenkonijn de kring van aarde binnenhuppelt. Het dier verbeeldt de onschuld, maar ook overlevingsdrang. Het voortplantingsvermogen van het konijn spoort een vader ertoe aan zijn dochter te verkrachten.

Maar het konijn is ook de drager van de ziekte. Uit de pels van het smetteloze dier springt een vlo te voorschijn die iedereen aantast. De noorderlingen raken op drift. Ter bescherming tegen waanzin krijgt het slachtoffer een geslacht konijn op het hoofd gedrukt; de bloedsporen tekenen zijn wang. Joris Smit, die deze man speelt, is weergaloos in zijn energie. Hij vertegenwoordigt in zijn eentje de hele dolgedraaide oerwereld van Kadis. Tegenover hem staat de uiterst rationeel spelende Wolter Muller, die de de noodzaak van orde uitdraagt. Erg mooi ook is de rol van de mannen die als gezant van de koning de primitieve wereld tot de orde willen roepen. Hun witte kleding contrasteert heftig met de in lappen gehulde dorpelingen.

Niet elke acteur houdt de spanningsboog vol. Moeder Eira bijvoorbeeld, wier kind geroofd is, lamenteert met wijdopen ogen maar ze is er met haar gedachten niet bij. Hierdoor ontbreekt een belangrijke schakel.

Hoe hardvochtig ook van toon en speelstijl, Het licht eindigt hoopgevend. Het verloren gewaande jongetje keert terug aan de hand van Moeder Maria. Dood en ellende zijn voorbij, het licht breekt door.

Voorstelling: Het licht van Torgny Lindgren door het Noord Nederlands Toneel. Bewerking en regie: Koos Terpstra en Tom Blokdijk. Gezien: 15/4 Machinefabriek, Groningen. Aldaar t/m 29/4. Inl.: www.nnt.nl.