Kalou is 'verzilverbaar'

'Nederlandse humor is kennelijk te moeilijk voor de voetballer.' Dat was het opvallende commentaar van een woordvoerder van Centraal Beheer Achmea in de Volkskrant van vorige week vrijdag, kort nadat de rechter het verzekeringsconcern verboden had gebruik te maken van beelden van de voetballer Kalou in een reclamespot. In het spotje blijkt Kalou toch voor een Europees land uit te komen op het WK, het is alleen Duitsland ('Even Apeldoorn bellen').

De reactie van Achmea was niet alleen ongepast, maar ook onsportief. Eerst toestemming aan Kalou vragen, 'nee' krijgen en toch doorgaan, vervolgens een heel stevig juridisch pak slaag in ontvangst nemen en dan roepen dat de winnaar geen gevoel voor humor heeft!

Kalou stond gewoon heel duidelijk in zijn recht en dat liet de rechter weten ook. In zijn vonnis van 13 april stelt de voorzieningenrechter van de Rechtbank Den Haag vast dat Kalou een beroep kan doen op zijn portretrechten omdat hij 'beschikt over een verzilverbare populariteit'.

De term 'verzilverbare populariteit' is afkomstig uit een uitspraak van 1979 van de Nederlandse Hoge Raad, het zogenaamde 't Schaep met de Vijf Pooten'-arrest, genoemd naar een begin jaren zeventig zeer populaire televisieserie met de acteurs Piet Römer, Leen Jongewaard en Adèle Bloemendaal. Toen uitgever VNU met een fotoboek van de televisieserie op de markt kwam maakten de acteurs bezwaar, waarbij zij zich beriepen op hun portretrecht. Volgens de acteurs profiteerde VNU van hun populariteit en juist dankzij deze populariteit konden de acteurs normaal een financiële vergoeding vragen voor het gebruik van hun portret. Die vergoeding misten ze nu en daarom hadden ze een redelijk belang zich te verzetten tegen de publicatie.

Hoewel de lagere Nederlandse rechter sporadisch wel eens portretrechten op commerciële gronden had toegekend - in hun boekje Portretrecht voor iedereen (2003) schrijven Gerard Schuijt en Dirk Visser dat The Beatles zich al in 1964 met succes wisten te verzetten tegen gebruik van hun hoofden op kauwgumverpakking - werd er tot 1979 toch in het algemeen van uitgegaan dat portretrechten alleen om privacy redenen konden worden ingeroepen. Commerciële belangen speelden geen rol.

In 't Schaep' erkende de hoogste Nederlandse rechter voor het eerst dat publicatie van een portret ook verboden kan worden op grond van een financieel belang. De acteurs hadden, aldus de Hoge Raad, een verzilverbare populariteit en dienden een vergoeding te krijgen.

Het 'Schaep'-arrest van 1979 zette voor bekende artiesten en sporters het licht definitief op groen. Sindsdien hebben velen, van acteur Henk van Ulsen tot schaatser Yep Kramer, zich met succes op de aanwezigheid van een 'verzilverbare populariteit' beroepen. In een tijd waarin Tiger Woods en David Beckham vele malen meer verdienen met hun portret dan met hun sportieve prestaties, is het eigenlijk ook ondenkbaar dat er geen commercieel portretrecht zou bestaan.

Dat de 'verzilverbare populariteit' ook daadwerkelijk in klinkende munt kan worden omgezet, ontdekte de bokser Arnold Vanderlijde, toen hij in 1993 optrad tegen een publicatie van een foto van hem in het weekblad Panorama. Nou ja, een foto: een 'uitklapposter' in het midden van het tijdschrift. Panorama voerde aan dat het om persvrijheid ging. Daar wilde de rechter echter niet van horen. Vanderlijde kreeg een schadevergoeding toegewezen van 30.000 gulden.

En Kalou? Hoeveel krijgt hij van Achmea? Voorlopig nog niets. Het vonnis van vorige week is slechts een voorlopige voorziening in kort geding en in dergelijke procedures worden in de regel geen schadevergoedingen toegewezen. Daarvoor moet de voetballer een bodemprocedure aanspannen, waarbij de rechter wat dieper op de zaak kan ingaan. Zou het allemaal zover komen, dan moet Centraal Beheer Achmea vermoedelijk stevig in de buidel tasten. Immers, uit het vonnis van vorige week blijkt dat de verzekeraar bereid was 100.000 euro neer te tellen voor het gebruik van Kalou in de commercial. Dus dat bedrag stáát, zou je zeggen, misschien met nog wat strafporto.

    • Bas Kist