Het was een tocht door de woestijn

Premier Balkenende toog gisteravond naar Friesland om te luisteren naar de CDA-achterban. De zaal was boos. 'U maakt de mooiste sculpturen, maar bezorgt ze in een vuilniszak.'

Premier Balkenende zingt mee met het Shantykoor. „Jan Peter grote leider/ van ’t kleine Nederland/ als onbetwiste voorman/ is hij een man van stand.’’ Foto Sake Elzinga Nederland - Leeuwarden ( Friesland ) - 19-04-2006 Politieke avond met Peter Jan Balkenende georganiseerd door het CDA Friesland in het Natuurmuseum Friesland. Balkenende zingt uit volle borst mee met het Santy koor uit Leeuwarden. Foto: Sake Elzinga Elzinga, Sake

Een man, zeventig jaar en gepensioneerd verkoper, mag als eerste aanwezige wat in de microfoon zeggen. Hij stelt zich voor als 'de heer Bonte' en rekent zijn financiële situatie voor. AOW: 70 euro minder. Pensioen: 4,4 procent eraf. In totaal houdt hij per maand 170 euro netto minder over dan vorig jaar. Hij zegt beleefd: 'Ik heb goed naar u geluisterd, meneer Balkenende.'

Dan ontsteekt meneer Bonte in woede. Hoe kón het kabinet beloven dat niemand er dit jaar op achteruit zou gaan, terwijl dat bij iedereen om hem heen wel zo is? 'Dat is een dubbele reden voor mensen om zich van het CDA af te keren. U staat met 10-0 achter, en maakt uw beloftes niet waar.' En de presentatie, wil Bonte aan het slot van zijn betoog ook nog even kwijt, 'deugde vanavond voor geen meter. U maakt de mooiste sculpturen, maar bezorgt ze in een vuilniszak.'

Premier Balkenende verscheen gisteravond op de algemene vergadering van het CDA Fryslân. Voorzitter Pé Miedema, bezorgd over het 'sociale gezicht van de partij', had Balkenende uitgenodigd. Hij moest, zo had hij vooraf gezegd, 'luisteren naar de onrust onder de leden'. Het CDA verloor bij de gemeenteraadsverkiezingen van 7 maart 296 raadszetels, een verlies van ruim 14 procent.

De partijtop van het CDA heeft zich daarom voorgenomen de komende tijd met de basis van de partij in gesprek te gaan. Ook partijvoorzitter Marja van Bijsterveldt en Tweede-Kamerfractievoorzitter Maxime Verhagen bezochten de afgelopen maand ledenavonden.

Deze avond ging premier Balkenende op stap. 'Weest u niet ziende blind en horende doof', zegt Miedema tegen de premier, in de volle hal van het Natuurmuseum in Leeuwarden. 'Wij hebben een dringende boodschap voor u: trek lessen uit de uitslag van de verkiezingen.' De tekst van de door het ingehuurde Shantykoor speciaal geschreven meezinger Ode aan het CDA was dan ook niet geheel in lijn met de sfeer van de avond:

Jan Peter grote leider/ van 't kleine Nederland/ als onbetwiste voorman/ is hij een man van stand

Balkenende begrijpt de kritiek goed, herhaalt hij deze avond. Op feestjes worden partijgenoten aangesproken op het slechte resultaat van de gemeenteraadsverkiezingen. U, zegt de premier bijna schuldbewust tegen de zaal, bent deels afgerekend op wat kiezers vinden van landelijk beleid. 'Daar voel ik me verantwoordelijk voor.'

Maar Balkenende wil ook 'een eerlijk verhaal houden', zegt hij in een inleidende toespraak. Kritiek mag, maar dan alleen op basis van feiten. Dat veel meevallers, zoals de afschaffing van de onroerendzaakbelasting en het lesgeld, niet zichtbaar zijn op het loonstrookje, is zo'n feit. Het kabinet heeft volgens de premier bovendien wel degelijk oog voor de inkomensachteruitgang door het nieuwe zorgstelsel bij gepensioneerden en AOW'ers. Het kabinet is 'in gesprek' over reparatie van onbedoelde koopkrachteffecten, zegt hij.

Dat klinkt niet stevig genoeg, vinden enkele aanwezigen. Hans Bouwhuis, oud-voorzitter van het CDA in Leeuwarden, noemt het weinig karaktervol om te praten over koopkrachtreparatie. Een sociale CDA'er éíst dat, vindt hij. 'U gaat met de pet in de hand naar Zalm (minister van Financiën, VVD, red.). Maar Zalm had de hoed voor u moeten afnemen!' Bouwhuis - 'ik heb het er steeds moeilijker mee dat ik lid ben van het CDA' - verwijst met weemoed naar een paar jaar geleden. Toen hij Balkenende zag spreken in Drachten. 'Wat een vent, dacht ik toen. En nu? De VVD heeft het kabinetsbeleid vormgegeven.'

'De Jan Peter Balkenende van vier jaar geleden is dezelfde als de persoon die hier staat', zegt de premier. 'Het was een tocht door de woestijn, we hebben moeilijke jaren gehad. Maar ik wil oppassen voor stereotypen. We hebben de dingen gedaan die we vier jaar geleden nodig vonden. Er waren wachtlijsten in de zorg, er stonden lange files, er waren te veel regels. We hadden ook zaken voor ons uit kunnen schuiven.'

Die regels zijn er nog, merkt Sytse Faber, oud-Tweede-Kamerlid en oud-burgemeester, op. 'Ouderen en jonge gehandicapten kunnen niet bij geld komen dat voor de bijzondere bijstand is bedoeld. Ze belanden in een bureaucratisch labyrint. Daarbij, zegt Faber, zou het Balkenende sieren als hij wat minder het kabinetsbeleid inzet zou maken in de aanloop naar de Tweede-Kamerverkiezingen van 2007. 'Het lijkt nu al vast te staan dat het CDA straks weer wil regeren met de VVD. Zo jagen we de kiezers weg.'

    • Guus Valk