De pathologische linkshandige

Sommige mensen zijn linkshandig omdat er iets misging in hun vroege ontwikkeling. Die mensen krijgen ook eerder gezondheidsklachten, aldus Made Ramadhani.

Made Ramadhani Foto Michael Kooren portret van Mevr Ramadani , uit Indonesie.© foto Michael Kooren. Utrecht © Michael Kooren

Frambozen zijn enorm gezond! Met een hartoperatie is migraine te genezen! En dan nu: linkshandige vrouwen krijgen vaker borstkanker! Toen de Utrechtse epidemiologe Made Ramadhani vorig jaar zomer die resultaten over linkshandigheid in het British Medical Journal publiceerde, werden ze al gauw weggezet als het zoveelste medische komkommernieuws. Gisteren promoveerde Ramadhani op deze en andere studies naar ziekte, dood en linkshandigheid.

Linkshandigen, zo bleek uit onderzoek van Ramadhani en collega's van het Utrechtse academisch ziekenhuis onder 1.455 Nederlandse vrouwen van middelbare leeftijd, hebben ruim twee keer zoveel kans om nog voor de menopauze borstkanker te krijgen.

Het was het zoveelste negatieve bericht over linkshandigen: dat ze eerder doodgaan had ruim tien jaar geleden al eens in de krant gestaan. Toen werd snel duidelijk dat het geringe aantal linkshandige hoogbejaarden niet door sterfte hoefde te worden verklaard, maar doordat zij het links schrijven als kind hadden afgeleerd.

Onderzoekers kunnen dus op enige scepsis rekenen als ze beweren dat linkshandigen meer kans lopen op ziekte of dood. Dat is wel wat Ramadhani in haar proefschrift doet. De kern van haar hypothese is dat een minderheid van de linkshandigen die handvoorkeur heeft door, bijvoorbeeld, een hersenbeschadiging als foetus of in de babytijd, of een verstoord milieu in de baarmoeder. En mogelijk hebben deze 'pathologische linkshandigen' daar later in hun leven last van.

Zij zijn er, zo luidt Ramadhani's hypothese, de oorzaak van dat linkshandigen ook als groep meer kans hebben op sommige ziektes. In de studie onder Nederlandse vrouwen bleek dat het sterkst bij borstkanker op relatief jonge leeftijd. Maar de promovenda vond ook dat zij, ruwweg tussen het 50ste en 65ste levensjaar, meer kans hadden om dood te gaan aan kanker (vooral dikke-darmkanker viel op) of aan een beroerte.

Moeten linkshandige vrouwen zich zorgen gaan maken? 'Nee, daar is het nog te vroeg voor', zegt de onderzoekster die voor haar promotie is teruggekeerd uit Indonesië. 'Er zijn in het verleden meer epidemiologische studies naar linkshandigheid en sterfte gedaan: sommige vonden een groter risico voor linkshandigen, anderen een kleiner of helemaal geen verschil. Al denken wij wel dat ons onderzoek goed uitgevoerd is, bijvoorbeeld omdat we voor leeftijd corrigeren.' Verder blijft het probleem van dit soort studies dat ze gebaseerd zijn op heel weinig sterfgevallen: van alle deelneemsters gingen er maar 13 in de studieperiode dood aan darmkanker.

Zelf vindt de epidemiologe twee groepen jonge kinderen belangrijk: vroeggeborenen, en kinderen die een hersenvliesontsteking overleefden.

Een op de zeven kinderen die als jong kind nekkramp gehad hebben, gebruikt later bij voorkeur de linkerhand. Hoe erger de symptomen, des te meer kans op linkshandigheid. Van vroeggeborenen uit het Utrechtse Wilhelmina Kinderziekenhuis die bij de geboorte ernstige bloedingen in hun hoofd gehad hadden, werd zelfs bijna veertig procent linkshandig.

Maar is het niet erg ingewikkeld om uit een grote groep veelal gezonde volwassen linkshandigen kennis over het ontstaan van ziekten te destilleren? Ramadhani's onderzoeksbegeleider Cuno Uiterwaal, bij het gesprek aanwezig, erkent dat. 'Maar lateralisatie, de verschillen in ontwikkeling tussen de hersenhelften, is een heel vroeg proces in het leven. Op volwassen leeftijd zijn er niet zoveel kenmerken die op die vroege hersenontwikkeling wijzen. Met linkshandigheid kunnen we dat wel bestuderen.'

    • Hester van Santen