Chinese president kwam naar de VS voor 'de rode loper'

Handhaaf de koude vriendschap. Dat beoogt de Amerikaanse regering bij het bezoek van de Chinese president Hu. Maar velen in de VS zijn boos over die houding.

Washington, 20 april. - Een knoeiboel. Zo typeerde China-deskundige en hoogleraar Arthur Waldron van de Universiteit van Pennsylvania deze week het Amerikaanse beleid inzake China. Waldron sprak aan de vooravond van het bezoek van de Chinese president Hu Jintao op een bijeenkomst van het conservatieve American-Enterprise Institute (AEI). Vandaag ontmoet Hu zijn ambtgenoot George W. Bush in Washington.

Bij het AEI ging het over democratisering in China - en of het daarmee ooit nog wat kan worden. Waldron, een causeur in maatkostuum, herinnerde eraan dat de Amerikanen eigenlijk wilden dat Hu president Bush op zijn ranch in Crawford, Texas, zou bezoeken. 'Maar dan had Hu Jintao écht ergens over moeten praten.' En daarvoor reist de Chinese leider niet naar Washington. 'Hij komt voor de rode loper, de 21 saluutschoten; voor de bevestiging dat Bill Gates hem geweldig vindt. De camera's moeten goed staan.' Intussen ontbreekt het de regering-Bush aan speelruimte om pijnlijke thema's - democratisering, mensenrechten, expansie leger - aan de orde te stellen. 'Harde discussie hoeft niet te worden verwacht.'

Het legt bloot dat de Amerikaanse regering struikelt over de principes die ze inzake het Midden-Oosten in het hart van haar buitenlands beleid plaatste - verspreiding van democratie en vrijheid. 'De schending van mensenrechten in Cuba is niets vergeleken met die in China. Maar met China trekken we de banden aan en verruimen we de handelsbetrekkingen. Zo denkt de rest van de wereld vanzelf dat het ons alleen om geld is te doen, niet om principes.'

Ach, zei AEI-medewerker Nicolas Eberstadt op dezelfde bijeenkomst - zo werkt buitenlandse politiek nou eenmaal. 'De geschiedenis heeft bewezen dat als de problemen maar groot genoeg zijn, we zelfs bereid zijn met Stalin samen te werken.'

Het bezoek van de Chinese president vindt kortom plaats in een ambivalent politiek klimaat. Terwijl het Amerikaanse zakenleven in hoog tempo investeert in de rijzende grootmacht uit het Oosten, en er bovendien steeds meer goederen inslaat, heeft de Amerikaanse politiek moeite een keuze te maken tussen principes, pragmatisme en protectionisme.

Eerder deze week werd een China-adviseur van Bush in een gesprek met buitenlandse journalisten gevraagd waar de prioriteiten liggen. Nou, zei hij, dit is 'een zeer ingewikkelde relatie, dus het is heel moeilijk één of twee onderwerpen te noemen'. Hij moest lachen om zijn eigen gestuntel. 'Als wij voor de president op papier samenvatten waar het echt om draait, dan wordt het inzake China altijd een uitvoerig stuk - omdat we niet kunnen zeggen: deze twee onderwerpen springen eruit.'

En dus gaat het dezer dagen vanuit Amerikaans perspectief overal en nergens over. Een beetje klagen over de koers van de Chinese munt, beetje klagen over de Chinese gewoonte Amerikaanse patenten te stelen, beetje druk uitoefenen inzake Iran, idem inzake Noord-Korea - maar vooral: continueer de koude vriendschap. 'Een bloedeloos bezoek', zei een Europese diplomaat gisteren. 'Niet gezellig, geen grootse gebaren. Maar ook: geen ruzie, geen gedoe.'

Het probleem is dat de economieën van de VS en China inmiddels zozeer zijn verstrengeld dat de ruimte voor politieke spanningen klein geworden is, zeggen deskundigen. Maar dat is voor Bush niet zonder binnenlandse risico's.

Om de Amerikanen mild te stemmen hebben de Chinezen vlak voor het bezoek van Hu voor miljarden in de VS ingekocht. Ook zinspeelden ze op een liberaler monetair beleid. Niet genoeg, liet de leider van de Democraten in de Senaat, Harry Reid, deze week weten. In een brief aan de president klaagde hij dat de soms harde woorden van de regering nooit worden omgezet in daden.

Eerder dit jaar dienden de senatoren Schumer (Democraat) en Graham (Republikein) een wetsvoorstel in om importtarieven van 27,5 procent voor Chinese producten te introduceren zolang China niets doet aan de onderwaardering van zijn munt. Ze trokken het voorstel na een bezoek aan China in, nadat de Chinezen zouden hebben toegezegd de onderwaardering van de munt ongedaan te maken. Maar het probleem, zeggen deskundigen, is dat er in de Senaat een meerderheid was voor het wetsvoorstel. Het protectionisme steekt de kop op - zoals ook al bleek inzake een mogelijke Arabische rol in Amerikaanse havens.

Het andere probleem voor Bush ligt bij zijn conservatieve achterban, zoals deze week bij het American-Enterprise Institute bleek. Het streven naar een democratisering van China is in die kringen niet alleen een principekwestie. Het is de enige manier om de zakelijke belangen van de VS in China werkelijk veilig te stellen, redeneert men daar. En er is reden tot somberheid, zei hoogleraar Waldron. Uit alles blijkt het ongenoegen in China over de regering in Peking te groeien; dat de weerzin tegen de corruptie van partijkaders toeneemt; dat de rechteloosheid niet langer wordt geaccepteerd - dat er verzetshaarden ontstaan. 'Onlangs sprak ik een hoge partijfunctionaris. Hij zei: dit wordt een herhaling van de Franse Revolutie. Ik zeg niet dat hij gelijk heeft. Maar het risico bestaat. En onze regering zou daaraan niet voorbij mogen gaan.'