Met cum laude ben je nummer zoveel

Een handjevol Nederlanders dringt jaarlijks door tot 's werelds beste universiteiten. Mooie cijfers zijn leuk, maar doorzettingsvermogen is cruciaal.

Elselijn Kingma Foto Bas Czerwinski 13-04-2006, LEIDEN. ELSELIJN KINGMA. FOTO BAS CZERWINSKI Czerwinski, Bas

Gastcollege van de Dalai Lama of Hans Blix. Les van de auteur van hét standaardwerk op jouw vakgebied. In Nederlandse collegebanken zal het niet snel gebeuren, maar voor studenten aan 's werelds topuniversiteiten is het dagelijkse kost.

De lat ligt wel hoog om bij die happy few te komen. Bij topuniversiteiten worden 'studie' en 'selectie' in één adem genoemd. Dus geen loting, maar een bikkelharde keuring aan de poort. Hoe zwaar de toelatingseisen zijn, blijkt uit het aantal concurrenten dat elke student of promovendus achter zich moet laten om een plekje te bemachtigen. Topuniversiteiten als Harvard of Cambridge kunnen jaarlijks kiezen uit 10.000 tot 20.000 studenten, maar nemen vaak niet meer dan een tiende aan.

Toch krijgt een klein groepje Nederlanders het voor elkaar. Volgens de rangschikking van de Britse krant The Times studeren en promoveren op dit moment zo'n 200 Nederlanders aan de tien meest prestigieuze universiteiten ter wereld. Een achtste daarvan staat ingeschreven op Harvard, al jaren aanvoerder van menig academische ranglijst en leverancier van 43 Nobelprijswinnaars.

Geen slechte score, vindt Erik van den Berg van het Fulbright Center, een instelling die Nederlanders helpt hun weg te vinden naar Amerikaanse universiteiten. Maar het kan beter. Studenten moeten zich niet door uitgebreide selecties en tijdrovende aanmeldingsprocedures laten ontmoedigen. Van den Berg kent tientallen voorbeelden van studenten en promovendi die hun topplekje te danken hebben aan hun doorzettingsvermogen. 'Goede cijfers halen helpt, maar belangrijker is dat je heel goed weet wat je wilt en waarom je dat wilt.'

Anders zijn helpt ook. Vooral de Amerikanen zijn dol op kandidaten die zich buiten de gebaande paden hebben begeven en dat met stages of extra onderzoek kunnen aantonen. 'Wat topinstituten willen, is verscheidenheid. Mensen met uiteenlopende achtergronden, ervaringen en interesses', zegt Van den Berg. 'Met alleen cum laude ben je nummer zoveel, nog afgezien van het feit dat ze weinig raad weten met het Nederlandse puntensysteem.'

Op bachelor-niveau is jezelf onderscheiden nog een hele klus. Als Nederlander moet je het opnemen tegen duizenden ambitieuze Amerikaanse en Britse scholieren met cv's die uitpuilen van sportprestaties, vrijwilligerswerk en zomercursussen. Wie na zijn studie in Nederland op een topuniversiteit probeert te komen voor een master of een Ph.D. heeft het echter een stuk makkelijker. Die opleidingen zijn gericht op een specifiek vakterrein, wat het aantal concurrenten flink beperkt.

Nederlanders die de weg al hebben afgelegd, beamen dat mensen zich niet bij voorbaat door de strijd aan de poort moeten laten afschrikken. 'Ga er niet te snel vanuit dat het te hoog gegrepen is', zegt Will Saab, student sociale en politieke wetenschappen aan Cambridge. 'Het zijn heus niet allemaal genieën die hier rondlopen.' Eén voordeel heb je al op zak als Nederlander: Angelsaksische topuniversiteiten zien continentale Europeanen als een etnische minderheidsgroep. Dat vergroot de kansen zonder een greintje inspanning.