'Zonder bluf is het leven duf'

Hoogleraar strafrecht Ybo Buruma bepaalt welke afgesloten strafzaken opnieuw worden onderzocht.

Hij loopt wel het risico dat hij de 'kop van jut' wordt.

In het Beatrixpark, waar Nienke dood werd gevonden, staat nu een gedenkteken. Foto Roger Dohmen Nederland, Schiedam, augustus 2000 De plek in het Beatrixpark waar de vermoorde Nienke werd gevonden. Misdrijf. Misdaad. Criminaliteit. Moord. FOTO ROGER DOHMEN/HOLLANDSE HOOGTE Hollandse Hoogte

Reino Rustige, secretaresse van de vakgroep strafrecht in Leiden, nam de telefoon op. Het was 1995, de parlementaire enquêtecommissie van Maarten van Traa was net ingesteld om de crisis bij politie en justitie te onderzoeken. Van Traa belde omdat hij een wetenschapper zocht voor het team van de commissie. Reino Rustige: 'Zijn A-keuze was er niet. De B-keuze was ook afwezig.' En zij zegt dan tegen Van Traa: 'We hebben hier nóg een goeie rondlopen.'

Dat was Ybo Buruma, toen hoofddocent strafrecht in Leiden. Een apart type, zegt Rustiger. Wilde haren, zwarte kleren, een beetje alternatief. Met dat telefoontje kwam er een kans voorbij. En, zegt Buruma zelf, hij is er altijd goed in geweest die te grijpen.

Het was een topteam, zegt oud-minister Thom de Graaf die toen als Tweede Kamerlid in de enquête-commissie zat. 'Ik herinner me niet dat Buruma derde keus was. We hadden juist een team met talenten.' Buruma werd in 1995 hoogleraar strafrecht aan de Radboud Universiteit in Nijmegen.

Ybo Buruma draagt tegenwoordig een pak, zijn haren zijn nog wild, maar grijs. Hij noemt zich nu 'de professor uit de provincie'. Maar in de tien jaar na 'Van Traa' zijn er vele commissies gevolgd. De commissie voor de AIVD en de bouwfraude. Media vragen hem regelmatig als deskundige, er is bijna geen juridisch congres waar hij ontbreekt als spreker. Zijn uiterlijk, zijn nadrukkelijke dictie, zijn taalgebruik, maken hem geliefd.

Voorzitter van het college van procureurs-generaal Harm Brouwer vroeg hem vorig jaar als adviseur in een zaak die het openbaar ministerie (OM) en de politie schade dreigde te berokkenen. In de Schiedammerparkzaak was de verkeerde man veroordeeld en dat leek te komen door fouten bij politie en justitie. Het college stelde de commissie-Posthumus (de voorzitter) in om na te gaan waar het mis was gelopen. Buruma: 'Ik wist dat dit soort problemen niet strikt juridisch zijn te onderzoeken. Je moet kijken naar de organisatie, naar wie waar verantwoordelijk is.'

Het rapport van de commissie-Posthumus maakte duidelijk hoe soms kleine fricties tussen personen, kunnen leiden tot grote fouten. Hoe mensen, omdat ze een zaak zo graag willen oplossen, onbedoeld verstrikt raken in hun eigen tunnelvisie.

Met de commissie wilde het college het vertrouwen in justitie herstellen. Brouwer erkende dat er fouten waren gemaakt en dat dat nooit meer mocht gebeuren. Het college besloot een vaste commissie-Posthumus in te stellen. Tot deze commissie kunnen betrokkenen bij een zaak zich wenden als ze het sterke vermoeden hebben dat er in de opsporing of vervolging fouten zijn gemaakt.

Ybo Buruma wordt voorzitter van de toegangscommissie. Die gaat selecteren welke strafzaken opnieuw onderzocht moeten worden. Als het vermoeden bestaat dat het OM of de politie tekort zijn geschoten, dan zal Buruma de zaak doorverwijzen naar de eigenlijke onderzoekscommissie, die bestaat uit oud-politieagenten, advocaten, wetenschappers en advocaten-generaal. Voor elk onderzoek zullen drie leden zien of er fouten zijn gemaakt.

'Natuurlijk word je alleen voor zo'n commissie gevraagd als je niet te beleidsvijandig bent', zegt Hans Crombag, emeritus hoogleraar rechtspsychologie van Universiteit Maastricht. Ybo polariseert eigenlijk nooit, zegt Eric Daalder, vriend en advocaat. 'Hij ergert zich wel, maar zal nooit roepen dat het een schande is.' Hij houdt niet van ruzie, zegt secretaresse Reino Rustige.

Crombag gaf samen met Buruma wekenlang een cursus over jeugdcriminaliteit. 'Dronken we na afloop een biertje. Ik merkte dat hij doorlopend met van alles door elkaar bezig was. Je werkt te hard, Ybo, zei ik.' Vriend Eric Daalder: 'Hij is een echte intellectueel. Ik hou van een avondje voetbal kijken, Ybo niet. Op vakantie neemt hij werkgerelateerde boeken mee.'

Buruma loopt wel het risico dat hij kop van jut wordt, zegt Tineke Cleiren, hoogleraar strafrecht in Leiden. 'Denk alleen maar aan de mensen die zaken aandragen die hij vervolgens besluit niet te onderzoeken.' Zijn motto is, zegt secretaresse Reino Rustige, zonder bluf is het leven duf.

Zelf vindt Buruma het 'spannendste punt' of hij zijn positie als onafhankelijk wetenschapper kan behouden. Maar: 'We doen het volgens wetenschappelijke methoden. Dus niet maar vijf van de zes betrokkenen horen. Want verdomd, zegt die zesde tóch wat anders.'

Tot voor kort was Buruma geen lid van een politieke partij. Inmiddels is hij door de PvdA gevraagd mee te schrijven aan het verkiezingsprogramma. Zijn collega-hoogleraar in Nijmegen Corjo Jansen vindt het 'dwaas'. 'Een wetenschapper die zich verbindt aan een partij, dreigt zijn onafhankelijkheid te verliezen.'

Het is een stijlbreuk, zegt Buruma over zijn werk voor de PvdA. 'De PvdA wordt straks misschien een regeringspartij. Ik krijg nu de kans om niet alleen mijn mening te ventileren maar ook om te zetten in hard regeringsbeleid. Ik zou wel gek zijn als ik zo'n kans liet lopen.'

Rectificatie / Gerectificeerd

In de inzet bij het verhaal Zonder bluf is het leven duf (18 april, pagina 9) staat dat Wik H., veroordeeld voor de Schiedammer parkmoord-zaak, 18 jaar en tbs heeft gekregen. Dat is niet juist. H. heeft 20 jaar en tbsgekregen.

    • Sheila Kamermanrinskje Koelewijn