Stervensbegeleiding

De eerste euthanasiewet ter wereld, die vier jaar geleden in Nederland werd ingevoerd, heeft euthanasie niet gemakkelijker gemaakt. Uit een internationale vergelijking bleek al dat 3.500 gevallen van actieve euthanasie per jaar in Nederland hoog is maar sinds de invoering van de wet niet is gestegen. Bovendien gaan steeds meer artsen over tot het verzachten van het lijden van dodelijk zieke patiënten door middel van slaapmiddelen, de zogenoemde palliatieve sedatie. Een dormicum biedt een passende uitweg doordat het lijden verzacht, terwijl de arts niet het leven van de patiënt actief hoeft te beëindigen.

Toch kan palliatieve sedatie het leven van een patiënt bekorten want het gaat vaak samen met passieve euthanasie, onthouding van voedsel of medische bijstand. Deze technieken zijn minder omstreden en worden wereldwijd door artsen toegepast. Uniek in Nederland is het feit dat er nu richtlijnen voor artsen voor bestaan en dat is winst omdat iedereen weet waar hij aan toe is. Artsen moeten weloverwogen omspringen met medicijnen die het levenseinde kunnen bespoedigen. Morfine, dat ook in het buitenland vaak wordt toegepast en door het verstoren van de ademhaling tot een vroegtijdige dood kan leiden, wordt in Nederland niet als palliatief middel beschouwd. Het is jammer dat er in Nederland door het euthanasiedebat pas zo laat aandacht kwam voor verzachting van het lijden. In Groot-Brittannië ontstond in de jaren zestig al een christelijke hospice-beweging met tehuizen die zijn gespecialiseerd in stervensbegeleiding. Ook in Nederland zijn er nu hospices en centra voor palliatieve zorg waar het voorbeeld werd gegeven voor een waardige dood zonder actieve euthanasie.

De strikte eisen van de euthanasiewet - een weloverwogen besluit van de patiënt bij volle bewustzijn, ondraaglijk, uitzichtloos lijden, geen verdere medische behandelingsmogelijkheden en het oordeel van een tweede arts - zijn vaak onoverkomelijk. Door uitspraken van de rechter en van de Toetsingscommissie euthanasie zijn daar nog zorgvuldigheidseisen bij gekomen. Artsen weigeren vaak euthanasieverzoeken. Ze vrezen een gang naar de rechter.

Actieve euthanasie kan niet zomaar beschikbaar worden gesteld aan mensen die daarom vragen. Mensen die euthanasie wensen of zelf een verklaring hebben getekend, veranderen vaak van gedachten. Bovendien is meestal de tussenkomst van een arts nodig, die zijn eigen professionele verantwoordelijkheid heeft inzake leven in dood. Richtlijnen helpen hem daarbij. Door ervaring wijs geworden gaan artsen vaker over tot palliatieve sedatie en dat is vooruitgang. Elf jaar na de geruchtmakende, internationale verspreiding van de documentaire Dood op verzoek over een geval van actieve euthanasie wordt er in Nederland genuanceerder over gedacht. Nederland is minder gidsland voor euthanasie dan vroeger en internationaal is er ondanks heftige retoriek meer sprake van convergentie van praktijken, waarbij sommige gebieden (Zwitserland, de Amerikaanse deelstaat Oregon) meer wettelijke euthanasiemogelijkheden bieden dan Nederland. Actieve euthanasie is soms een oplossing, maar goede stervensbegeleiding met palliatieve sedatie is meestal te prefereren. Die Nederlandse praktijk is gelukkig zichtbaarder geworden.