Kritische journalisten zijn vogelvrij in Nepal

Nepalese journalisten die kritisch zijn over koning Gyanendra kunnen rekenen op arrestatie en censuur. In het weekeinde arresteerde de politie journalisten die verslag deden van de aanhoudende demonstraties.

Inwoners van Kathmandu en andere steden hamsteren etenswaar. De omvang van de protesten neemt toe; gisteren waren in Kathmandu 8.000 mensen op de been. Foto AFP A Nepalese vendor (C) uses a bicycle to carry a load of fresh vegetables from a market in Kathmandu 18 April 2006. The crippling effects of an nationwide strike in Nepal has eased sligtly with a few more shops open on the thirteenth day of mass pro-democracy movements against King Gyanendra. The capital is suffering from petrol shortages and rocketing prices of perishable goods. AFP PHOTO/DEVENDRA M SINGH AFP

Hoe vaak hij is gearresteerd, kan hij zich niet meer herinneren. De voorzitter van de Federatie van Nepalese journalisten, Bishnu Nisthur, haalt bijna gelaten zijn schouders op. Sinds de machtsovername van koning Gyanendra, meer dan veertien maanden geleden, heeft hij talloze keren vastgezeten. Omdat hij opkwam voor de vrijheid van meningsuiting. “De eerste keer dat de politie mij aanhield, een paar dagen na de coup van de koning, zal ik nooit meer vergeten“, vertelt Nisthur.

Afgelopen weekeinde raakte de politie in Kathmandu weer slaags met journalisten, tijdens een demonstratie voor vrijheid van meningsuiting en de vrijlating van gearresteerde collega's. Op brute wijze sloeg de oproerpolitie de optocht uiteen. Ongeveer twintig journalisten verdwenen achter de getraliede ramen van de blauwe politiebusjes. Ze werden afgevoerd naar een onbekende bestemming.

Dertien dagen geleden begonnen de zeven belangrijkste oppositiepartijen een landelijke staking tegen de autocratische Gyanendra. Het is de hevigste uiting van weerstand tot nu toe. “Sindsdien zijn meer dan 150 journalisten gearresteerd“, zegt Prateek Pradhan, de 38-jarige hoofdredacteur van de Kathmandu Post, de grootste Engelstalige krant van Nepal. Sommigen namen deel aan het protest, anderen deden verslag. “Journalisten zijn tegenwoordig vogelvrij in Nepal. Daarom dragen ze nu vaak helmen en fluorescerend gele vestjes in de hoop tijdens demonstraties klappen te vermijden“, aldus Pradhan.

Sinds de koninklijke “staatsgreep' houden de autoriteiten nauwlettend in de gaten hoe de media berichten over het koninklijke bewind. Vandaag maakte de minister van Binnenlandse Zaken een persoonlijke bijdrage aan de pogingen tot censuur. Hij sloeg een journalist zijn camera uit de handen toen die probeerde de arrestatie van twintig ambtenaren te filmen. Zij hadden deelgenomen aan het protest tegen hun werkgever.

Pradhans krant behoort tot de dagbladen in Nepal die zeer kritisch zijn over de koning en de door hem aangestelde regering. Maar het is pas sinds een maand dat de Kathmadu Post weer bijna voluit durft te schrijven, zonder zelfcensuur.

“We moeten wel op onze tellen blijven passen“, zegt Pradhan. “Generaals van het leger bellen mij geregeld thuis op. Die zijn dan woedend over de negatieve berichtgeving van onze krant. Al een paar keer is er aangekondigd dat ik zou worden gearresteerd, maar tot nu toe is het bij dreigementen gebleven.“

Voor hun kritische houding hebben de Kathmandu Post en zijn uitgever, Kantipur Publications, vorig jaar een hoge prijs moeten betalen. Van de ene op de andere dag stopte de Nepalese overheid met de plaatsing van advertenties en aankondigingen in de publicaties van Kantipur Publications, die eveneens eigenaar is van het grootste dagblad (in Nepali), Kantipur. “Ook is een aantal grote Nepalese bedrijven onder druk gezet om niet meer te adverteren in kranten van onze uitgever“, legt Pradhan uit. “Onze advertentieomzet is sindsdien met 30 procent gedaald. Voorheen bestond de krant uit twaalf pagina's, nu uit acht.“

In het veld staan journalisten van kritische kranten voortdurend onder druk. Veel dagbladen werken met correspondenten, vaak eenmansposten, verspreid over het land. Met regelmaat worden zij door de lokale politie tegengewerkt, tijdelijk aangehouden en ondervraagd. “Zonder een legitieme aanleiding“, aldus de hoofdredacteur.

De journalisten moeten ook oppassen voor de maoïstische rebellen, die in Nepal streven naar een communistische staat. In de strijd van het leger en de politie tegen de maoïsten zijn sinds 1996 ruim 13.000 doden gevallen. “Als je bijvoorbeeld bericht over een incident waarbij maoïsten op burgers hebben geschoten, dan loop je als journalist het risico dat ze achter je aankomen“, zegt Pradhan.

In Nepal spelen de media (250 kranten en weekbladen op een bevolking van 26 miljoen) vooral een prominente rol in de grotere steden. Op het platteland zijn dagbladen, televisie en internet bijna niet te vinden. Tweederde van de Nepalese bevolking is voor haar informatievoorziening afhankelijk van de radio.

Toen de koning vorig jaar de noodtoestand afkondigde, pakte hij meteen de media aan. Telefoon en internet liet hij platleggen en op de burelen van de dagbladen liet hij officieren stationeren. Die namen een week lang alle kopij voor publicatie door om te voorkomen dat negatieve berichten over het bewind de krant haalden. Pradhan zegt: “De koning had per decreet besloten waarover wel en waarover niet geschreven mocht worden. Dat maakte ons werk heel moeilijk.“

Het was in die tijd van noodtoestand dat de voorzitter van de Federatie van Nepalese Journalisten, Bishnu Nisthur, werd gearresteerd. Hij zegt: “Ik had geprotesteerd tegen de ingrepen bij de media. Die nacht stonden er ineens militairen in mijn huis. Ze blinddoekten me en brachten me naar een onbekende plaats. Ik heb 22 dagen vastgezeten, zonder enige vorm van proces en zonder dat iemand wist waar ik was. Dat is het risico als je hier voor vrijheid van meningsuiting bent.“