Koningsdrama in VVD

Binnen de VVD voltrekt zich een koningsdrama. Sedert het vertrek van oud-leider Frits Bolkestein kampen de liberalen met een vacature voor het leiderschap. Hans Dijkstal, Gerrit Zalm noch Jozias van Aartsen bleek een overtuigende en electoraal aantrekkelijke leider van hun partij.

Nu staan twee liberale bewindspersonen, staatssecretaris Mark Rutte (Onderwijs) en minister Rita Verdonk (Vreemdelingenzaken en Integatie), klaar om het tegen elkaar op te nemen. High Noon in de VVD met als inzet het lijsttrekkerschap voor de volgende verkiezingen. Een derde kandidaat-leider, Kamerlid Jelleke Veenendaal, maakt geen schijn van kans. Het siert haar dat zij zich niettemin had opgeworpen om de VVD-leden tenminste een echte keuze te geven. Overigens is niemand natuurlijk de prelude ontgaan die voorafging aan de showdown tussen “IJzeren Rita' en haar tegenstander. Daags voor de gemeenteraadsverkiezingen maakte een andere gegadigde voor het leiderschap zich al bekend: alweer een bewindspersoon, minister Henk Kamp (Defensie), was er helemaal klaar voor. Maar hij was te vroeg: Van Aartsen was nog niet gevallen. Dat was een tactische fout. Dus werd Kamp terstond een kopje kleiner gemaakt door de leider van het VVD-campagneteam. Kamp verklaarde haastig dat hij bij nader inzien veel te druk was met zijn portefeuille. De campagneleider was Rutte. Hij had zo na de val van Van Aartsen aanvankelijk een riante uitgangspositie.

Natuurlijk is een openlijke strijd tussen twee leiderschapskandidaten binnen een partij niet geheel zonder risico. Oud-partijvoorzitter Bas Eenhoorn van de VVD spreekt klare taal: de partij moet deze interne strijd maar aankunnen. Mocht het komen tot een schisma, dan deugt de partij niet.

Verdonk wil nu een onafhankelijke waarnemer om de verkiezing op het partijbureau te monitoren. Dat getuigt van het type wantrouwen dat de voorbode kan zijn van een afsplitsing. Niemand zit echter te wachten op nóg een liberale variant in het politieke landschap, naast VVD, D66 en Groep Wilders.

Vragen over wie de beste leider zou zijn voor de VVD, wie de beste papieren heeft, of het meeste verwantschap vertoont met de hoofdstroming van die partij, moeten liberalen vooral zelf beantwoorden. Voor de Nederlandse kiezer is alleen de uitkomst van de interne verkiezing van belang. Naar het zich laat aanzien betekent de keuze voor Rutte of Verdonk tevens een keuze tussen twee verschillende richtingen. Daarbij kan niet eenduidig gezegd worden dat Verdonk “rechtser' is dan Rutte. De staatssecretaris heeft bijvoorbeeld in de gemeenteraadscampagne keihard positie gekozen tegen de PvdA. Maar Verdonk heeft gezegd dat ze samenwerking met de PvdA na verkiezingen niet uitsluit. Dat kan een wijs standpunt zijn; Rutte lijkt inmiddels ook bij te draaien. Maar voorlopig is Verdonk vooral minister van het kabinet-Balkenende II. Nu al zorgt haar kandidatuur voor spanningen binnen de regeringsploeg, door de kritische noten die zij kraakt over portefeuilles van anderen. Mocht zij tot VVD-lijsttrekker worden gekozen, dan dient zij zich te beraden op haar positie. Helder, duidelijk en recht door zee.