Jaja, leuk, maar als je niet verder gaat...

Strippen voor de webcam is normaal. Net als vroeger vozen in het fietsenhok.

Of niet? Het aantal meldingen van misbruik neemt toe.

Meisjes die zich uitkleden, seksuele handelingen verrichten voor de webcam of urenlang erotisch chatten. Geregeld berichten de media over seksueel gedrag op internet. Maar hoe erg is dat eigenlijk?

In essentie is het niet anders dan tien jaar geleden, toen meisjes hun borsten lieten zien en jongens hun broek naar beneden trokken, zegt seksuoloog Peter Leusink. 'Daar moet je niet spastisch over doen. Elke generatie heeft zijn eigen seksuele uitingsvorm - en nu is dat dus internet.'

Kinderen en tieners gebruiken alle media die voorhanden zijn om te rommelen met seks, zegt ook Marianne van den Boomen, docent-onderzoeker Nieuwe Media en Digitale Cultuur aan de Universiteit Utrecht. 'Dit is hoe doktertje spelen er in het internettijdperk uitziet.'

En Justine Pardoen en Remco Pijpers, hoofdredacteuren van Mijnkindonline: 'De eerste seksuele ervaring zal steeds meer via internet gaan, nog ver voor de eerste echte tongzoen.' De twee hoofdredacteuren kennen veel voorbeelden van seksueel gedrag op internet. 'Groepjes meiden gaan bewust op zoek naar jongens die zich aftrekken voor de webcam. Camrukkers, noemen ze die. Ze lachen erom, nemen de beelden op en versturen die naar vrienden.'

Seksueel gedrag op internet als onschuldige, moderne vorm van vies-doen-in-de-bosjes. Maar zo eenvoudig ligt het nou ook weer niet. Want tegelijk heeft internet grote invloed op de beleving van seksualiteit. Seksuoloog Leusink spreekt over 'instantseks': anoniem, vierentwintig uur per dag beschikbaar, toegankelijk voor iedereen.

En in alle denkbare varianten. Leusink: 'Dankzij instantseks zijn seksuele fantasieën dichterbij gekomen. En dan voegt internet daar ook nog visualisatie aan toe, waardoor de beelden indringender worden en de opwinding krachtiger is.'

Op internet ben je ook sneller geneigd seksuele grenzen over te gaan. Het begint vaak onschuldig. Voorzichtige contacten worden gelegd bij online-communities: profielensites zoals Sugababes, met 300.000 actieve leden één van de grootste van Nederland.

Als lid van zo'n gemeenschap plaats je een profiel, dat bestaat uit persoonlijke informatie, foto's en een gastenboek. Daarna bouw je al chattend een nieuwe vriendenclub op. Als het klikt, kun je privé verder chatten, een 'echte' afspraak maken of besluiten elders samen te webcammen, bijvoorbeeld op msn.

En dan gaat het vaak snel: in de veiligheid van de eigen slaapkamer, dankzij de anonimiteit van internet, zijn mensen eerder geneigd om telefoonnummers en adressen te geven, elkaar seksuele fantasieën toe te vertrouwen, te strippen voor de webcam of een sexdate te maken. Justine Pardoen van Mijnkindonline: 'Die wereld is zo privé, zo ongezien, dat mensen tot het randje gaan.' Seksuoloog Leusink: 'Meisjes willen vaak iets terugdoen voor complimentjes die ze hebben gekregen als 'ik ben benieuwd hoe je eruit ziet, je bent vast heel mooi'. Het is een soort loverboy-tactiek.'

Niet iedereen realiseert zich de mogelijke gevolgen: webcambeelden die stiekem worden opgenomen en verspreid op internet. Alleen al het dreigen ermee kan werken als chantage om iemand te dwingen nogmaals uit de kleren te laten gaan. Zo werd Brian N. uit Beverwijk (20) in februari van dit jaar veroordeeld tot twaalf maanden gevangenisstraf, voor het maandenlang via de webcam afpersen van zestien meisjes tussen de dertien en achttien.

Beelden die eenmaal online zijn gezet, blijven bovendien voor altijd beschikbaar, óók als ze van een website zijn verwijderd. Via websites als archive.org kan alles weer worden opgeroepen. Chris Groeneveld, chef van het 'team bestrijding kinderporno' van het Korps Landelijke Politiediensten, noemt dat 'één van de twee grote risico's van internet'. Groeneveld: 'Een privé opgenomen filmpje kan een zwerftocht op internet beginnen. En als je er eenmaal opzit, kom je er nooit meer vanaf.' De stichting Mijnkindonline heeft daarom voor scholen een workshop ontwikkeld over internetrechecheren: leren hoe je informatie over jezelf terugvindt.

Het tweede 'grote risico' is volgens Groeneveld 'mensen die zich voordoen als jongens van dezelfde leeftijd, maar die in de praktijk volwassenen met hele andere bedoelingen zijn'. Onderzoekster Van den Boomen: 'Ik denk dat meisjes wel half weten dat het gevaarlijk kan zijn, dat je op gekken kunt stuiten. Maar dat is ook precies het spannende eraan. En het is ook iets sociaals: sommige meisjes zitten samen achter de webcam.'

Is er iets te doen aan misbruik via internet?

Een verbod op profielensites lijkt geen oplossing. 'Van chatten krijg je geen SOA', zegt Leusink. En Van den Boomen: 'Verbieden is onzin - en bovendien onuitvoerbaar.'

De oplossing lijkt eerder te liggen op het terrein van de opvoeding. Van den Boomen spreekt over 'internetopvoeding', waarbij ouders zich veel meer moeten verdiepen in wat internet precies is, hoe het werkt en wat hun kinderen er doen - in plaats van zich ertegen af te zetten.

Van den Boomen: 'Dat het de verkeerde kant opgaat met de jeugd, is een historische constante. Nu is de focus nog hysterischer, omdat het niet alleen over seks gaat, maar ook over een voor de meeste ouders onbekend medium. Tel daarbij op dat in de publiciteit altijd wel een volwassen dader meespeelt en je hebt alle ingrediënten voor een schokkend verhaal: seks, onbekende werelden en machtswellustige volwassenen.'

Rectificatie / Gerectificeerd

In het artikel Jaja, leuk, maar als je niet verder gaat... (18 april, pagina 4 en 5) staat het citaat '(...) sommige meisjes zitten samen achter de webcam ' van docent-onderzoeker Marianne van den Boomen. Hier had moeten staan: '(...) sommige meisjes chatten en vuilbekken samen op internet'.