Hardere strijd om leiding VVD

Verdonk wil een eigen waarnemer bij de lijsttrekkersverkiezing van de VVD. De strijd om het leiderschap van de partij vertoont steeds meer “Amerikaanse' trekjes.

Wat is er aan de hand bij de VVD? Afgelopen zaterdag eiste het campagneteam van minister Rita Verdonk een eigen waarnemer bij de verkiezingen die de partij in mei organiseert voor een nieuwe lijsttrekker. Een kwestie van ingebakken wantrouwen in de eigen partij, zoals minister Alexander Pechtold (Bestuurlijke Vernieuwing, D66) de actie kwalificeerde? Of hoort dit bij een volwassen strijd om het lijsttrekkerschap van een serieuze politieke partij?

De opmerking van minister Verdonk (Vreemdelingenzaken en Integratie) zorgde binnen de VVD voor opgetrokken wenkbrauwen. Op het partijbureau vinden ze dat Verdonk er “nogal zwaar ingaat“, maar verder staat het kandidaten vrij een beëdigde waarnemer te sturen, zo heet het, “op eigen kosten vanzelfsprekend“. En Verdonks tegenkandidaat - staatssecretaris Rutte (Onderwijs) - zei zondag in het televisieprogramma Buitenhof geen behoefte te hebben aan een waarnemer bij de verkiezingen, maar hij zal geen bezwaar maken als Verdonk dat wel wil.

Een van de redenen dat Verdonk een eigen waarnemer wil, zou zijn dat Rutte formeel de kandidaat van het partijbestuur is. Hetzelfde partijbestuur dat de verkiezingen organiseert onder de ruim 40.000 VVD-leden, die zich via post, mail of telefoon voor een van de kandidaten mogen uitspreken. Suggestie van Verdonk: dat kan niet goed gaan. Volgens een medewerker van haar campagneteam is het geen kwestie van wantrouwen: “Wij beschuldigen niemand.“ Overigens steunt het partijbestuur inderdaad de kandidatuur van Rutte, maar dat was al besloten voordat Veenendaal en Verdonk zich kandideerden. Het is dus geen inhoudelijke voorkeur voor een van de kandidaten, verzekert een partijwoordvoerder.

De interne verkiezing voor een nieuwe lijsttrekker bij de VVD dreigt publiekelijk uit de hand te lopen. [Vervolg VVD: pagina 3]

VVD

'Amerikaanse' strijd bij VVD

[Vervolg van pagina 1] Rutte had zich er bij zijn kandidatuur juist van verzekerd dat hij de enige “serieuze' kandidaat zou zijn voor het lijsttrekkerschap. Naar verluidt had ook vice-premier Zalm te kennen gegeven dat hij niet twee kandidaten uit het kabinet wilde die met elkaar de strijd aangingen. Toen Kamerlid Jelleke Veenendaal zich alsnog kandideerde werd dat toegejuicht, omdat de leden dan iets te kiezen hadden, terwijl Rutte nog steeds de enige serieuze kandidaat was. Verdonk heeft haar kandidatuur van tevoren niet met het partijbestuur of Zalm besproken.

Een verschil met de lijsttrekkersverkiezingen bij D66 of de PvdA is dat de VVD-kandidaten gebruik maken van min of meer professionele campagneteams. Verdonk huurde oud-Leefbaar-campagneman Kay van der Linde en de liberale duizendpoot Ed Sinke in. Rutte bedient zich van zijn politiek assistent Bas van 't Wout en aanstaand Haags wethouder Frits Huffnagel. Vooral de professionals uit het Verdonk-kamp lijken de strijd te verharden.

De krachtige openingsspeech van Verdonk op de Bouw-RAI twee weken geleden, de uithaal naar Rutte (die volgens Verdonk minder daadkrachtig zou zijn dan zij) en nu dus het verzoek om een eigen waarnemer bij de verkiezingen passen bij de manier waarop ze zich tot nu toe heeft geprofileerd in de partij. Waar Rutte als kandidaat van het partijbestuur naar voren is geschoven, zet Verdonk zichzelf neer als kandidaat van de leden. Ze noemde bij haar kandidatuur al nadrukkelijk de steun die ze op campagneavonden kreeg en de vele aanbevelingen van “gewone' VVD'ers om zich te kandideren.

Ook de weigering van Verdonk om tegemoet te komen aan de wens van Rutte om zeventien debatten te gaan houden (één bij elke Kamercentrale) moet gezien worden als het managen van de campagne. Verdonk en Veenendaal willen maximaal vijf debatten, drie regionale en twee landelijke debatten. Het partijbestuur van de VVD heeft vergeefs geprobeerd de kandidaten op een lijn te krijgen door acht debatten voor te stellen.

Daarmee lijken de VVD-lijsttrekkersverkiezingen het karakter te krijgen van een voorverkiezing naar Amerikaanse snit. Kandidaten die met modder naar elkaar gooien, professionele teams die precies weten wat ze wel en niet willen, en veel media-aandacht die de verschillen nog eens uitvergroot. Is dat slecht voor de partij? Oud-voorzitter Bas Eenhoorn denkt van niet, zo schreef hij vorige week in deze krant. Daar moet een volwassen politieke partij maar tegen kunnen. De directeur van het wetenschappelijk bureau van de VVD, Patrick van Schie, schrijft vandaag in deze krant dat hij voordelen ziet van een interne strijd, die volgens hem meer over stijl en imago gaat dan over een inhoudelijke richtingenstrijd.

Uit een peiling van Maurice de Hond blijkt dat de kiezer de kandidatuur van Verdonk en de strijd binnen de VVD weet te waarderen. De partij kwam voor het eerst sinds maanden boven de dertig zetels uit in de peiling (33 zetels, nu 27 in de Kamer) en is daarmee groter dan het CDA, dat op 27 zetels uitkwam (nu 44 in de Kamer).

hoofdartikel: pagina 7

    • Egbert Kalse