Cultuur zonder maskers

Theater is de kunst van deze tijd. Via het spelen van rollen en het dragen van 'maskers', laat het ons nadenken over de samenleving. De voorstelling Opening night van Toneelgroep Amsterdam, naar een film van John Cassavetes, is daarvan een loepzuivere demonstratie.

De setting is een repetitieruimte. Actrice Elsie de Brauw speelt steractrice Myrtle Gordon die de rol van Virginia repeteert. Ze verwijt de schrijfster dat er geen humor in de rol zit. Humor betekent afstand kunnen nemen en dat is wat Myrtle nodig heeft. Zij is bang dat het publiek de afstand tussen haar en het op haar lijf geschreven personage niet ziet. Daarom is ze niet in staat te spelen.

Myrthles dilemma is het probleem van deze tijd: we kennen nog maar één rol en dat is die van de eigen identiteit. We zijn ten prooi gevallen aan een onbedwingbare obsessie met onszelf: wie we nu eigenlijk zijn en wat we écht voelen. Door deze hang naar authenticiteit heeft de privésfeer het publieke domein gekoloniseerd. Zie de dominantie van de sterrencultuur en de personality politcs met als lichtend voorbeeld Pim Fortuyn. Kijk naar de strijd binnen de VVD: het is een strijd tussen personen, niet over de inhoud.

Door deze persoonlijkheidscultus - en de daarmee samenhangend opvatting dat geloofwaardigheid schuilt in de openbaarmaking van intimiteit -- is de publieke cultuur failliet, aldus socioloog Richard Sennett. Tegenover die cultuur van zelfonthulling plaatst hij het masker: Wearing a mask is the essence of civility. Willen we daadwerkelijk onderhandelen over de spelregels van de samenleving dan moeten we van rol, van masker kunnen wisselen.

Opening night biedt zowaar een uitweg uit onze 'failliete', publieke cultuur. Het stuk laat zien hoeveel rollen we in het dagelijks leven spelen, toont de vrijheid van het theater waar identiteit maar een rol is, én bevestigt de woorden van Shakespeare: All the world's a stage, and all the men and women merely players.

Ellen Walraven

Algemeen directeur van politiek en cultureel centrum De Balie. Medeoprichter van toneelgezelschap 't Barre Land.

    • Ellen Walraven