Zielig nieuws leest lekker

Delta plus leert kinderen hoe ze leesvaardigheden ook bij andere vakken kunnen toepassen. Jacqueline Kuijpers

Leesles op basisschool De Notenbalk in Zwijndrecht: samenwerken moet. Foto Maarten van Haaff basisschool de Notenbalk, Zwijndrecht, 6 april 2006 Haaff, Maarten van

Lezen is een belangrijke vaardigheid die kinderen op school leren, zo niet de belangrijkste. Want voor alle vakken, inclusief rekenen, moet je als kind goed kunnen lezen. Technisch lezen, maar zeker ook begrijpend lezen. Weten wat een tekst betekent en weten hóe je een tekst moet lezen: met strategieën als voorspellen, samenvatten, hoofdzaken van bijzaken onderscheiden en de betekenis van onbekende woorden afleiden uit de context.

Toen in 1999 bleek dat het niveau van begrijpend lezen in Rotterdam en omstreken achterbleef bij het landelijk gemiddelde, nam het Rotterdamse Centrum Educatieve Dienstverlening (CED-Groep) in opdracht van de gemeente het initiatief tot het Delta Plus Project. Hierin zijn verschillende projecten ontwikkeld ter bevordering van het begrijpend lezen, zoals 'Vakken vol Verhalen' dat een brug slaat tussen wereldoriëntatie en begrijpend lezen en 'Nieuwsbegrip' dat hetzelfde doet tussen de actualiteit en begrijpend lezen.

Bruggen bouwen is nodig, vertelt Astrid Kraal, projectleider bij de CED-Groep. Een groot probleem dat wij tegenkomen is het transferprobleem. Wat kinderen leren bij begrijpend lezen passen ze niet toe bij andere vakken. Bijvoorbeeld voorspellen waar een tekst over gaat. Die vaardigheid passen ze toe bij begrijpend lezen, maar niet als ze een toets hebben of in de les wereldoriëntatie waarvoor ze een tekst moeten lezen.'

Nieuwsbegrip heeft vooral een motiverend karakter - lezen weer leuk maken - en kan ingezet worden naast de reguliere methode voor begrijpend lezen. Nieuwsbegrip voldoet slechts voor een deel aan de kerndoelen, het is echt een uitbreiding', aldus Kraal. Die informatieve teksten spelen in op de actualiteit en de kinderen kunnen via de website van Nieuwsbegrip laten weten welk onderwerp aan de orde moet komen.

Vanmiddag heeft groep 8 van juf Els Molenkamp van basisschool De Notenbalk in Zwijndrecht Nieuwsbegrip op het rooster staan. De tekst gaat over de jacht op zeehondjes. Zielig nieuws dus, dat meteen een hoop oh's en ah's oproept bij de leerlingen. In groepjes nemen ze de tekst door. De leider van elk groepje geeft beurten aan de groepsgenoten, die eerst, zonder de tekst echt te lezen, moeten voorspellen waar zij denken dat het over gaat. Door dit hardop denken activeren ze de kennis die ze al hebben', legt Kraal uit. Ook tijdens het lezen denken de leerlingen hardop, ze verwoorden de strategieën die ze inzetten. Goede lezers doen dit normaal gesproken in hun hoofd. Door het te verwoorden kunnen minder goede lezers zien en horen hoe een 'expert' het aanpakt. We hebben daar een stappenplan voor gemaakt dat de leerlingen zich in de loop van de tijd eigen maken.'

Er zijn drie stappen: vóór, tijdens en ná het lezen. Een voorbeeld tijdens het lezen: wat doe je als je een woord tegen komt dat je niet begrijpt? De bedoeling is dat de leerlingen heel bewust in de tekst zoeken of er een woord staat dat ongeveer hetzelfde betekent, of juist het tegenovergestelde, of dat ze misschien delen van het woord kennen en zo de betekenis kunnen herleiden. Dat doet Arno (12) bijvoorbeeld bij 'dierenbeschermingsorganisatie'. Ik wist wat dierenbescherming was, dus heb ik alleen organisatie opgezocht.'

In de klas is het tijdens de les rustig, maar niet muisstil. Samenwerken mag, moet zelfs van juf Els. Ze leren veel van elkaar. Vooral bij de opdracht waarin ze voor- en tegenstanders van de jacht op zeehonden moeten noemen en hun argumenten moeten noemen. Met zo'n soort opdracht spelen we ook wel eens het Lagerhuis na.'

Celine (11), Mandy (12), Rick (11) en Rutger (11) vormen samen een groepje. Ze vinden Nieuwsbegrip wel een leuke les, vertellen ze. Tenminste, als er een leuk onderwerp wordt behandeld. Dit jaar was het onbetwiste dieptepunt de tekst over de gemeenteraadsverkiezingen - saaaai!! - en op één staat een tekst over 1 april. Rutger en Rick zouden wel wat stoerdere onderwerpen behandeld willen zien, terrorisme en de oorlog in Irak bijvoorbeeld.

Aardig is dat de leerlingen wel degelijk inspraak hebben in de keuze van het onderwerp. Zij kunnen in de loop van de week naar het Nieuwsbegrip-team mailen welk actueel onderwerp zij graag behandeld zouden zien. Op basis van 'meeste stemmen gelden' komen Kraal en haar collega's zo iedere maandag met het nieuwe onderwerp. Maar er zijn uitzonderingen. Vorig jaar hadden we een aantal familiedrama's achter elkaar. Daar hebben we bewust geen tekst over gemaakt. Dat vonden wij te dramatisch. Hoe kun je daar nu leesopdrachten bij maken? Ons hoofddoel is kinderen motiveren om te gaan lezen. Dat houden we bij de onderwerpkeuze steeds in gedachten.'

Nieuwsbegrip en Vakken vol Verhalen zijn inmiddels geen Rotterdamse projecten meer. Via de websites hebben scholen in het hele land zich aangemeld. Met Nieuwsbegrip hebben zo'n 1.600 scholen in binnen- en buitenland kennisgemaakt. Dat zijn basisscholen en scholen voor voortgezet onderwijs, want het Nieuwsbegrip-team maakt teksten over hetzelfde onderwerp op drie verschillende niveaus. Op verzoek van de deelnemende scholen worden nu ook bijbehorende toetsen ontwikkeld.

Zahra (13) en Gingy (12) buigen zich over de laatste opdracht bij de tekst. Dat is vaak een creatieve opdracht, in dit geval: 'maak een spandoek in het Engels waarmee je in Canada gaat protesteren tegen de zeehondenjacht'. In een apart kader staan als tip de belangrijkste woorden in het Engels (seal, hunter, to save). Zahra vindt begrijpend lezen maar moeilijk, vertelt ze. Ze vergeet tijdens het lezen al waar de tekst over gaat en dan valt het niet mee om de opdrachten te maken. Bij Gingy ligt het helemaal aan het onderwerp. Als het saai is, heb ik niet zoveel zin om te lezen.'

www.nieuwsbegrip.nl www.vakkenvolverhalen.nl

    • Jacqueline Kuijpers