'We patrouilleren zelfs met helikopters'

De Italiaanse kunstpolitie blijft jacht maken op illegale opgravers van oudheden en de bijbehorende handelaren, aldus kolonel Ferdinando Musella.

Geroofde oudheden die op e-Bay verhandeld werden Foto Carabinieri Tutela Patrimonio Culturale File Name :DSCN4543.JPG File Size :375.2KB(384186Bytes) Date Taken :2006/03/23 11:23:05 Image Size :2048 x 1536 Resolution :300 x 300 dpi Number of Bits :8bit/channel Protection Attribute :Off Hide Attribute :Off Camera ID :N/A Camera :E995 Quality Mode :BASIC Metering Mode :Matrix Exposure Mode :Programmed Auto Speed Light :Yes Focal Length :8.2 mm Shutter Speed :1/60second Aperture :F2.6 Exposure Compensation :0 EV White Balance :Auto Lens :Built-in Flash Sync Mode :Normal Exposure Difference :N/A Flexible Program :N/A Sensitivity :Auto Sharpening :Auto Image Type :Color Color Mode :N/A Hue Adjustment :N/A Saturation Control :Normal Tone Compensation :Auto Latitude(GPS) :N/A Longitude(GPS) :N/A Altitude(GPS) :N/A

Marion True, voormalig conservator van het Getty Museum, en kunsthandelaar Robert Hecht zullen niet de laatsten zijn die terecht staan voor de handel in gestolen en illegaal opgegraven oudheden. Dat verzekert kolonel Ferdinando Musella, een van de leiders van de Italiaanse kunstpolitie (Carabinieri Tutela Patrimonio Culturale), over de telefoon.

'Een aantal handelaren, galeriehouders en conservatoren slaapt nu slecht, omdat we bezig zijn met het onderzoek van een recent gevonden archief, dat groter is dan dat van Giacomo Medici.'

Medici was een bekende en notoire kunsthandelaar met een winkel in Zwitserland. In 1995 deden de Italiaanse en Zwitserse politie een inval in zijn magazijnen in Genève. Ze stuitten onder meer op 10.000 oudheden en duizenden polaroids met net illegaal opgegraven voorwerpen, waar de klei nog op zat. Vergelijking met veiling- en museumcatalogi maakte duidelijk dat enkele van die oudheden bij musea waren terecht gekomen. Het was de doorbraak in al jaren lopend onderzoek, die uiteindelijk leidde tot de aanklacht tegen True en Hecht. Medici is intussen al tot tien jaar cel veroordeeld.

Kroon op de Italiaanse campagne om kunstschatten terug te krijgen, was de overeenkomst die in februari werd gesloten met het Metropolitan Museum of Art in New York. Het museum gaf 21 Griekse, Romeinse en Etruskische oudheden terug aan Italië, het land van herkomst.

Afgelopen juli, vertelt Musella, hebben ze via de Zwitserse politie, die een Italiaanse handelaar had gearresteerd, de beschikking gekregen over het nieuwe, nog grotere archief. 'Het gaat om van alles; foto's, films en documenten. We zijn druk bezig om alles te kopiëren.' Namen van mogelijke verdachten noemt hij niet. Over de in het wereldje 'bekende' namen als de gebroeders Aboutaam met galeries in New York en Genève en de Britse handelaar Robin Symes zegt hij alleen dat het mensen zijn 'met wie we ons bezig houden'. Musella heeft nog geen idee wanneer het onderzoek van het nieuwe archief tot aanklachten leidt. Na de inval bij Medici duurde het tien jaar tot de eerste personen konden worden aangeklaagd.

In de tussentijd gaan Musella en zijn 300 collega's door met hun werk. Ze bezoeken veilingen en kunstbeurzen, houden berichten op het internet in de gaten of rollen, zoals vorig jaar, een illegaal archeologisch museum in het Oostenrijkse Linz op. Vorige maand legden ze een Siciliaans netwerk bloot dat via e-Bay illegaal opgegraven oudheden verkocht.

'Verder blijven we overeenkomsten sluiten met musea. Zo kunnen ze rechtszaken voorkomen.' In Europa hebben onder andere het British Museum, de Ny Carlsberg Glyptotek in Kopenhagen, de Antikensammlung in München en de Berlijnse musea voor oudheden daarom een verzoek gekregen om opheldering te geven over mogelijk verdachte aankopen.

Philippe de Montebelllo, directeur van het Metropolitan, schamperde in de New York Times dat de totale waarde van de handel in oudheden niet zoals archeologen zeggen ruim 2 miljard dollar bedraagt, maar amper 90 miljoen dollar. Verder was volgens hem uit recent onderzoek van de Amerikaanse museumvereniging gebleken dat de Amerikaanse musea gemiddeld voor maar 150.000 dollar aan voorwerpen zonder herkomst bezitten. Musella reageert diplomatiek: 'Ik ga geen polemiek met hem aan - daarvoor moet u bij een politicus zijn. Het gaat om het principe dat een museum geen gestolen waar moet kopen.'

Het effect is moeilijk te meten, antwoordt Musella op de vraag of door zijn inspanningen het aantal illegale opgravingen in Italië daalt. 'We doen er alles aan, bijvoorbeeld door te patrouilleren met helikopters. Ik weet wel dat als de vraag naar oudheden daalt ook het aantal illegale opgravingen daalt.' Gaat de verkoop niet ondergronds? Wat te denken van bijvoorbeeld Russische nieuwe rijken, die oudheden 'voor de heb in huis' bestellen? 'Dat zou kunnen gebeuren - alleen hebben de Russen een andere culturele belangstelling. Ze richten zich vooral op oosterse kunst.'