Lente in Aldeboarn (Friesland): schapenverloscursus met lammergarantie

Zelf lammetjes ter wereld brengen rond Pasen? Dat kan. Karin de Mik gaat naar een schapenverloskunde-cursus in Friesland. 'Trek maar voorzichtig aan het pootje'

NIEUW SCHAPENLEVEN: cursist haalt een lammetje - 'slijmerig, maar leuk!' Foto Sake Elzinga Nederland - Aldeboarn - Friesland - 11-04-2006 Schapenverloscurcus op schapenboerderij De Lammesprong. Cursist droogt het pasgeboren lam af. Foto: Sake Elzinga Elzinga, Sake

Het eerste lam haalt schapenhouder Jehan Bouma zelf. Hij smeert zijn arm in met glijmiddel en steekt hem de baarmoeder in. 'Met mijn hand ga ik om het kopje heen, waaronder de pootjes liggen', legt hij uit. 'Hier hebben we één pootje. Nu gewoon trekken.' Het lammetje glijdt ter wereld. Uitbundig geblaat van tientallen schapen begeleidt deze geboorte. 'Binnen een half uurtje staan de lammeren en binnen een uur drinken ze bij de moeder. Na twee weken kunnen ze, mits het weer goed is, de wei in.' Er volgt nog wat uitleg over stuitliggingen, en daarna mogen zijn schapenverloscursisten zelf aan de slag.

Jehan Bouma (32) uit het Friese Aldeboarn bestiert al zes jaar een schapenhouderij. Hij is in voor nieuwe dingen: hij least schapen met lammeren aan particulieren ('levende maaimachines') en hij brengt cursisten de basisvaardigheden bij van de schapenverloskunde. Wie zich aanmeldt voor de cursus, heeft 'lammergarantie' - er zijn immers zoveel schapen. De afgelopen twee weken hebben 160 van zijn 600 schapen gelammerd. 'Het gaat dag en nacht door. We draaien ploegendiensten.'

Rina Boonstra, verzorgende bij de thuiszorg, is de eerste cursist die het hok in gaat. Bouma houdt de kop van het moederschaap vast; Boonstra steekt haar halve arm in de baarmoeder. 'Voel je een pootje?' vraagt Bouma. 'Trek er maar voorzichtig aan.' Met haar andere hand pakt ze het tweede pootje dat langzaam naar buiten rolt. Dan verschijnt het kopje, nog gehuld in vlies. Het moederschaap gaat er rustig bij liggen en trekt haar lip op en neer. 'Ze perst', licht Bouma toe. 'Hupla, daar zijn we. Een voorbeeldbevalling.' Het nieuwe schapenleven krijgt een scheut water over zijn kop voor de noodzakelijke schrikreactie. Met jodium wordt het naveltje ontsmet.

Medecursisten Hanneke Procee en José Gerritsma werken op de kinderboerderij in Stiens, waar ze verstandelijk gehandicapten begeleiden. Ze willen meer kennis en vaardigheden opdoen. Procee voelt zich soms onzeker als ze alleen bij een schaap is dat moet bevallen. 'Laatst baarde een schaap twee dode lammeren. Dan voel je je toch schuldig.'

Haar toekomstig moederschaap is nr. 4698. 'Deze is nauwer, dus moet je meer kracht zetten om naar binnen te komen', verduidelijkt Bouma. 'Een lam kan er door, dus je hand ook', moedigt hij Hanneke Procee aan, als ze even aarzelt. 'Ik voel twee pootjes', meldt Procee als haar halve arm in het schaap zit. 'Stevig beetpakken en aantrekken', gebiedt Bouma. 'Eén pootje tegelijk!' 'Kan er niks breken?', vraagt ze ongerust. 'Nee, je kunt niks kapot trekken.' Twee halve achterpootjes steken uit het schaap, waarna Procee het lam naar buiten trekt. Met duim en wijsvinger duwt ze het overtollige slijm van het snuitje en legt het lammetje in de kikkerhouding. 'Dan krijgen de longen zoveel mogelijk ruimte', legt Bouma uit.

De eerste twee weken is nazorg van groot belang, beklemtoont hij, 'lammetjes zijn ontzettend kwetsbaar.' Dat blijkt bij het vijf dagen oude lam 6089 in hok dertien. Vanochtend nog blakend van gezondheid, nu ligt hij voor pampus onder een lamp zwaar te hijgen. 'Longontsteking', constateert Bouma. Hij drukt een injectiespuit antibiotica in het velletje en hoopt het beste. Maar na een half uurtje is het diertje dood. 'Ja, dat hoort er ook bij.'

Het is tijd voor de wekronde. Drie keer per dag moeten de borelingen letterlijk worden wakker geschud. 'Lammeren liggen zo diep te slapen, dat ze in coma kunnen raken', licht Bouma toe. 'We maken ze wakker en zetten ze op hun pootjes. Als ze zich lekker uitrekken, zitten ze goed in hun vel en drinken ze genoeg.'

Meer nieuwgeborenen dienen zich even niet aan. Tijd voor de theorie aan de keukentafel. Bouma deelt stencils met informatie over voeding, ziektes, afwijkende liggingen en nazorg uit. 'Ik heb veel praktische tips opgedaan', zegt een tevreden José Gerritsma na afloop. Hanneke Procee voelt zich zelfverzekerder: 'Ik heb nu tenminste weer ervaren hoe het is om een levend lammetje te halen.' Rina Boonstra vond de bevalling 'slijmerig, maar leuk.' 'Je haalt een levend wezentje met alles erop en eraan. Toch een wondertje.' De schapenverloscursus op De Lammesprong, Aldeboarn, duurt van 13.30 tot 17u en kost 50 euro. Tel. 06 25561075, www.delammesprong.nl. Nog een paastip: dit weekend mogen de koeien voor het eerst weer de wei in. Dat doen ze vrolijk dansend. Op enkele biologische boerderijen is vandaag en maandag deze 'koeiendanspremière' te bewonderen. Zie www.koeindewei.nl