Holy Cow!

In het artikel `Holy Cow!` (W&O 8 april) schrijft u in het kaderstukje `Drie theorieën van de werkelijkheid` dat Einsteins algemene relativiteitstheorie o.a. voorspelt dat licht dat langs de zon scheert een afbuiging ondergaat. Dat is juist, maar toch ligt de werkelijkheid iets genuanceerder. De Engelsen zijn in 1919 bepalend geweest voor de bevestiging van Einsteins theorie. Dat was zeer loffelijk, want ze moesten er al voorbereidingen voor treffen in 1916, toen ze volop belaagd werden door het toen nog militair succesvolle thuisland van Einstein. Merkwaardigerwijze waren het juist de Engelsen die stelden dat die lichtafbuiging niets nieuws was, want Newton had in 1704 al gevraagd: `Do not Bodies act upon Light at a distance, and by their action bend its Rays, and is not this action strongest at the least distance?` Voor Newton was dit vragen naar de bekende weg, want hij beschouwde licht als een stroom deeltjes, die `uiteraard` massa hadden en dus onderhevig waren aan de zwaartekracht. En inderdaad, Newtons aanhangers berekenden later dat een lichtstraal die langs de zon scheerde 0,875 boogseconden zou worden afgebogen. Moeilijk te meten, het is ongeveer een vierduizendste van de zondiameter, vanaf de aarde gezien. Dit kreeg bekendheid als `de Newtonwaarde`. Einstein nu voorspelde in 1911 op grond van zijn eigen theorie precies dezelfde waarde! Pas vier jaar later kwam hij tot de ontdekking dat hij een factor twee over het hoofd had gezien. In zijn eigen woorden: `De helft van de afbuiging wordt veroorzaakt door het Newtonse zwaartekrachtsveld van de zon en de andere helft door de geometrische vervorming van de ruimte door de zon.` Voor de Engelsen was dit dus het cruciale punt : wat zouden de metingen tijdens de fameuze zonsverduistering van 1919 uitwijzen? De Newtonwaarde of het dubbele door die mysterieuze `warping of space`? De uitkomst wees Einstein als winnaar aan en de sensatie die daardoor werd veroorzaakt was zeker niet in de laatste plaats het gevolg van wat in Engelse kringen werd gezien als de onttroning van hun idool Newton. Frappant is dat Einstein al in 1905 gezorgd had voor een zeker eerherstel door zijn introductie van weer een lichtdeeltje, het foton. En daar waren zijn collega geleerden toen niet gelukkig mee!

    • J. B. Baurdoux