Geen haast met verkoop Schiphol

Het kabinet kan geen goede reden geven waarom het 49 procent van vliegveld Schiphol gedeeltelijk verkoopt. Minister Zalm (Financiën, VVD) heeft zoveel haast met deze slecht gemotiveerde privatisering dat gesproken kan worden van ideologische blindheid. De opbrengst gaat weliswaar naar de vermindering van het overheidstekort maar er verdwijnt ook een inkomstenbron. Die kunnen tegen elkaar worden weggestreept. Het Amsterdamse gemeentebestuur doet er daarom goed aan vast te houden aan zijn eigendom van 21,8 procent in Schiphol. Het is als aangrenzende gemeente direct belanghebbende bij dit publieke monopolie. Dat bestaat niet alleen uit de economische ontwikkeling van de hoofdstad maar ook uit de kwaliteit van het leefmilieu. Luchtvaart brengt werkgelegenheid en groei. Maar het is tevens een van de grote vervuilers voor de directe omgeving. Marktwerking is er niet omdat overheid noch bedrijven kunnen uitwijken naar een concurrerend vliegveld.

De overheid moet een belangrijke stem hebben in de leiding van een vliegveld in het dichtst bevolkte deel van Nederland. Minister Zalm denkt dat die wordt gegarandeerd door het bezit van een kleine meerderheid van de aandelen, gedeeld door de rijksoverheid en Amsterdam. Toch kunnen daar vraagtekens bij worden geplaatst. Volgens een rapportage aan de Tweede Kamer van de Groningse hoogleraar corporate finance, dr. K. Cools, hebben private minderheidsaandeelhouders in een publieke onderneming vaak vetorecht.

Het is daarom zaak voor het kabinet om de plannen voor de forse uitbreiding van het aantal vluchten van Schiphol volgende week te presenteren in het licht van de gedeeltelijke privatisering die het beoogt. Zijn minderheidsaandeelhouders wel bereid tot investeringen om dat doel te bereiken? In hoeverre behoudt de overheid haar handelingsvrijheid in de toekomst? Zijn er mogelijke schadeclaims te verwachten van minderheidsaandeelhouders als het kabinet terug moet keren op zijn schreden? En is het wel verstandig als het kabinet het vliegveld met zoveel groei in het vooruitzicht nu al verkoopt?

De voornaamste inkomsten van Schiphol komen uit het enorme bezit aan kantoren en gebouwen rond het vliegveld. Daarmee concurreert Schiphol, een stad op zich, rechtstreeks met andere grote publiek-private projecten in de naburige Amsterdamse Zuidas. De grond om Schiphol wordt nu in erfpacht uitgegeven wat bijna het zelfde is als volledige verkoop. Om Amsterdam tot verkoop te verlokken wil Zalm een half tot 1 miljard uit Schiphol halen om uit te delen. Daarmee wordt Schiphol afhankelijker van leningen die duurder worden naarmate de rente stijgt. Voor de betrokken banken is dat voordelig maar de gebruikers moeten het betalen.

Voor de verkoop van een overheidsmonopolie is een betere motivering nodig dan Zalm nu verschaft. Amsterdam heeft daarom het volste recht om als zelfstandige gemeente de voor verkoop vereiste wijziging van de statuten van Schiphol te blokkeren.