De angst voor de biologische supermarkt

Nu de proef in Alkmaar is geslaagd, gaat EkoPlaza meer supermarkten bouwen die duizenden biologische producten verkopen. Tot schrik van veel kleine winkeliers.

EkoPlazain Alkmaar jaagt kleine biologische winkeliers schrik aan met een breed assortiment en scherpe prijzen. (Foto Roger Cremers) Nederland, Alkmaar, 13-04-2006 EkoPlaza is een initiatief om natuurvoeding bereikbaar te maken voor een groot publiek door middel van eigentijdse grote supermarkten. Kenmerken van EkoPlaza zijn: Een zeer ruim assortiment van alle biologische levensmiddelen aangevuld met de beste reformkwaliteit. / Een moderne uitstraling die vertrouwen uitstraalt. / Vriendelijk personeel en een hoge service. / Een prijsbeleid wat uitgaat van een juiste prijs voor de boer en de consument. / Een actief prijsbeleid dat natuurvoeding aantrekkelijk maakt voor iedereen. PHOTO AND COPYRIGHT ROGER CREMERS Roger Cremers - 2006

'Ik overleef dit niet, ik moet mijn winkel sluiten', zegt Kees Schrijver van natuurvoedingswinkel Goede Zaak in Den Haag. Sinds kort weet hij dat de biologische supermarkt Ekoplaza uit Alkmaar een nieuwe vestiging gaat bouwen, op vijf minuten lopen van zijn zaak. Die winkel wordt vijftien keer zo groot als die van Schrijver. 'Heel zuur', zegt hij. 'Tien jaar van mijn leven heb ik in deze winkel gestopt. Ik weet dat ik het niet ga redden.'

Kleine winkels in biologische voeding vrezen de komst van EkoPlaza. Bijna alle mogelijke natuurvoedingsproducten zijn hier te koop, in een mooie winkel. Schrijver kan niet tegen de nieuwe keten concurreren zonder extra investeringen. 'Zelf heb ik het geld niet. Toen ze bij de bank hoorden dat EkoPlaza hier vlakbij een vestiging gaat openen, sloegen ze om als een blad aan een boom. Van een lening kon opeens geen sprake zijn.' Twee weken geleden heeft hij besloten ermee op te houden.

Ook eigenaar-bedrijfsleider Jan-Derk de Boer van de Natuurwinkel in Alkmaar schrok. Nadat hij hoorde dat er in april 2005 een EkoPlaza in zijn stad zou komen, werd hij 'zenuwachtig'. Hij benaderde de eigenaar van een andere natuurvoedingswinkel. Ze sloten hun winkels om samen een nieuwe zaak te beginnen die drie keer zo groot was. Ook verlaagden ze hun prijzen. Nu turven ze elke week het aantal klanten bij EkoPlaza. 'We nemen deze concurrent serieus', zegt De Boer.

De directie van EkoPlaza besloot vorige maand een landelijke keten voor biologische producten op te zetten. De proef met de eerste winkel, in Alkmaar, is goed verlopen. Binnen een jaar komen er drie of vier winkels bij. Volgende week eentje in Bussum, daarna in Arnhem, Den Haag en mogelijk nog in het oosten van het land. In EkoPlaza staan 8.000 tot 10.000 artikelen: net zoveel als een doorsnee-supermarkt. Over drie jaar verwacht directeur Jos Kamphuys tien à vijftien winkels te leiden.

'Met de opening van mijn tweede zaak in Bussum draai ik al break-even', zegt Kamphuys, die is gekleed in een wollen trui. 'Ik zie veel angst voor EkoPlaza. Als het gerucht gaat dat we naar een stad komen, gaan andere natuurvoedingswinkeliers hun zaak verbouwen, ze verhuizen of gaan samenwerken', merkt Kamphuys. Maar de concurrentie hoeft niet bang te zijn, meent hij. 'Meer aandacht voor biologische producten is goed. Zeker als klanten merken dat biologisch niet altijd synoniem hoeft te zijn met duur.'

Bedrijfsleider Paul Fischer van de Natuurwinkel in Den Haag wacht niet af. Hij opent voor de komst van EkoPlaza, begin volgend jaar aan het Spui, vlakbij een nieuwe Natuurwinkel. 'Ik schrik niet zo gauw', zegt Fisher. 'EkoPlaza betekent wel dat de luxe tijd van stil zitten voorbij is.' De Boer uit Alkmaar: 'Schaalvergroting en lage prijzen zijn een goed antwoord op EkoPlaza.'

Ondanks de prijzenoorlog draaien natuurvoedingswinkels de laatste jaren goed. Consumenten kopen biologische producten omdat ze ervan overtuigd zijn dat het om gezonde producten gaat met een hoge kwaliteit. Een kleine elite vindt de hogere prijs minder belangrijk. Onderzoek van vakblad Biofood wees vorig jaar uit dat biologische producten ongeveer 65 procent duurder zijn dan gewone artikelen.

Die ongevoeligheid voor prijs is te zien aan cijfers van Biologica, de organisatie voor biologische voeding en landbouw. Vorig jaar nam de verkoop van biologische producten bij supermarkten 2,6 procent af, terwijl de principiëlere bezoekers van natuurvoedingswinkels juist 5 procent meer uitgaven. Natuurwinkel Organisatie (NWO), met 72 vestigingen van de Natuurwinkel de grootste keten, scoorde zelfs 10 procent meer omzet. Vorig jaar werd 467 miljoen euro (inclusief restaurants) uitgegeven aan biologische producten, 2 procent van wat er wordt uitgegeven in supermarkten.

Dat percentage is lager dan in omringende landen. Probleem is de prijs. NWO wil daar iets aan doen. Komend najaar verlagen de 72 Natuurwinkels de prijs van de meest verkochte artikelen die ook in de supermarkten liggen, zoals brood, melk, eieren en een deel van de groente en fruit. De prijs hiervan komt rond het niveau van AH Biologisch te liggen. Het is nog onbekend van hoeveel producten met die AH Biologisch vergelijkbaar zijn en dus voordeliger worden. 'In onze biologische jam zit bijvoorbeeld honderd procent vruchten. Bij de gewone supermarkt bestaat die biologische jam meestal voor de helft uit suiker', zegt Rijninks.

Volgende maand presenteert NWO ook een actie met Natuurmonumenten. Leden van deze stichting voor natuurbescherming kunnen op vertoon van hun lidmaatschapkaart bij de vestigingen van de Natuurwinkel drie veelverkochte producten kopen met 35 procent korting. Rijninks denkt bijvoorbeeld aan een volkorenbrood, een pak halfvolle melk en een fles vruchtensap.

Albert Heijn zegt niet bang te zijn dat het offensief van de Natuurwinkels de omzet schaadt. 'Die winkels bedienen een andere doelgroep', zegt manager Anne van der Wal, die verantwoordelijk is voor AH Biologisch. Toch meent het ministerie van Landbouw dat prijs een factor is. Over twee weken begint het departement een experiment in tien gemeenten, waarbij wordt onderzocht of consumenten meer producten kopen als de prijzen lager zijn. Bij die proef zijn tientallen winkels betrokken, onder meer twaalf AH's.

Kamphuys van EkoPlaza is nu tevreden over zijn proefwinkel in Alkmaar. De kinderziekten zijn er uit. Zijn grootste fout was het aannemen van 'frisse en jonge medewerkers', vooral om het oubollige imago van de natuurvoedingswinkel kwijt te raken. Maar de aanpak werkte niet. 'Die jongeren wisten gewoon te weinig over onze producten', zegt Kamphuys. 'Of er gluten inzaten, wat het verschil was met niet-biologische producten, E-nummers: dat soort zaken.' Vijftien medewerkers moesten dus snel weer weg om plaats te maken voor personeel met meer kennis van biologische producten.

Dat Schrijver zijn zaak in Den Haag moest sluiten, vindt hij vooral zuur voor zijn buurt. 'De bakker ging al weg, de slager vertrok. Je vindt dat je iets goed doet, maar nu moet ik ook weg. Het was voor mij moeilijk om dat te zeggen tegen mijn klanten.'

    • Frits Baltesen