Zeep op de planken

Soapsterren beproeven hun geluk in het theater? Om de status? Kunnen ze eigenlijk wel acteren? Wordt het theater er beter van? “Ik wilde wel eens laten zien wat ik kan.'

Kitty Courbois en Georgina Verbaan in “De Barones' foto Joop van den Ende Theaterproducties 'de Barones' Joop van den Ende ~ Theaterproducties Hans Terlingen - producent Anny van Hoof - regie Ton Vorstenbosch - auteur op de foto: Kitty Courbois & Georgina Verbaan Joop van den Ende Theaterproducties

Misschien kent u hém nog als dokter Simon, uit de soapserie Goede Tijden Slechte Tijden. En herinnert u zich háár nog als Myriam, uit diezelfde serie. Of heeft u hem eens gezien in een reclameblok op televisie, waar hij reclame maakte voor een kredietbank. En zag u haar ook in zo'n reclameblok langskomen, om een wasmiddel aan te prijzen. Wellicht ook zag u hem in de bioscoop, waar hij in de film Pietje Bell speelde. Zij speelde in All Stars. Of zag u hem in de schouwburg, waar hij een rol had in het stuk De Minnaar, met haar aan zijn zijde?

Ze zijn van alle markten thuis: Rik Engelkes en Isa Hoes. Ze begonnen hun carrière begin jaren negentig in Nederlands bekendste en langst lopende soapserie, Goede Tijden Slechte Tijden, GTST. Andere series, reclame, films en theater volgden. En nu spelen ze samen in het toneelstuk Succes, dat dezer dagen langs de schouwburgen trekt.

Rik Engelkes en Isa Hoes zijn niet de enige soapsterren in het theater. Wie naar het toneelaanbod van de afgelopen maanden kijkt, ziet er een keur voorbij trekken, van wie de meesten ooit in GTST speelden. Katja Schuurman bijvoorbeeld, die afgelopen herfst met Nelly Frijda op de planken stond; of Georgina Verbaan, die met Kitty Courbois speelde; Cas Jansen, die te zien was in het toneelstuk Tape en Angela Schijf in het stuk Petits Crimes.

Het klinkt bijna als een grap: Goede Tijden Slechte Tijden als kweekschool voor het echte toneel.

In Amerika en Groot-Brittannië echter is de kruisbestuiving tussen film, reclame, televisie en theater de gewoonste zaak van de wereld. Daar staan tv- en filmsterren op het toneel en spelen toneelacteurs op televisie. Zo speelt filmacteur Al Pacino momenteel in een theater in Los Angeles koning Herodes in Oscar Wilde's Salomé. Nederland, zeggen ze bij het grootste castingbureau van het land, Kemna Casting, loopt gewoon achter.

Andermans bed

Waarom beproeven tv- en filmsterren hun geluk in het theater? Verhoogt een rol op het toneel hun status? En is het theater wel gebaat bij hun komst? Kunnen ze eigenlijk wel acteren? En wie komen er kijken?

Maandagavond in het Fulco Theater in IJsselstein. Hier, onder de rook van Utrecht, spelen Engelkes en Hoes de laatste try-out van Succes. Drie dagen later is de première. Even daarvoor zal Engelkes zijn auto, een Porsche, in elkaar rijden. Dat ongeluk haalt het programma RTL Boulevard.

Succes verhaalt van een jong acteursstel dat hun geluk in Los Angeles beproeft. Beiden hebben een Gouden Kalf gewonnen (de beeldjes worden pontificaal vooraan het podium gezet) maar beiden willen méér. In die jacht naar roem en glorie gaat het stel ver; zij slaapt met allerlei mannen om een rol te krijgen. Hij sputtert nog wat tegen, wil kinderen krijgen, mooie rollen spelen en zijn integriteit bewaren, maar uiteindelijk belandt ook hij in andermans bed.

Rik Engelkes wilde altijd al op het toneel staan. Maar toen hij eindelijk werd aangenomen op de Amsterdamse toneelschool, kreeg hij de rol van dokter Simon in GTST aangeboden.

Hij koos voor de televisie, maar het theater bleef trekken. In 1995 ging hij alsnog het toneel op, samen met GTST-ster Isa Hoes, in De Minnaar.

Dat toneelstuk, zegt directeur Job Gosschalk van Kemna Casting, markeert het begin van de trend soapies-op-de-planken. “De toneelwereld sprak er schande van, maar het publiek kwam in groten getale“, herinnert hij zich. Ook Engelkes herinnert zich het dedain: “Een soapster die ook zo nodig het toneel op moet, schreven sommige recensenten over mij.“

Was dat ook niet het geval? Krikt een rol op het toneel de status van de tv-ster niet op? Nee, zegt Engelkes. Of, na enig weifelen, toch, misschien. Want na een aantal seizoenen begon het keurslijf van GTST te knellen, werd de regelmaat te groot. En inderdaad, hij wilde ook “wel eens wat laten zien“.

Is een toneel-rol statusverhogend? Bij Kemna Casting moeten ze erom lachen. De meeste jongeren, zeggen ze daar, dromen juist van een rol in GTST, het kijkcijferkanon van de commerciële omroep. In de eerste week van april keken bijna 1,8 miljoen mensen naar de dagelijkse beslommeringen van de GTST'ers - alleen het voetbal en het journaal trokken meer kijkers. Zulke aantallen zal het theater nooit krijgen.

En zelfs op de toneelschool droomt menig acteur in spe van een rol op tv of film. Vraag je hen naar hun heldenrol, dan noemen ze Al Pacino's Tony Montana in de film Scarface - en niet diens vertolking van Koning Herodes in Salomé.

Milieuactivisten

Het (jonge) publiek mag de soapster dan enthousiast in de schouwburg begroeten, zijn komst stuit bij het gesubsidieerde toneel op weerstand. Dat ondervond ook Kitty Courbois. “Natuurlijk zeiden mensen tegen mij: “wat moet jij met zo'n soapsterretje op toneel?' Maar ik vond het enig“, aldus Kitty Courbois over haar collega Georgina Verbaan. Onlangs speelden ze samen in De Barones. Courbois was de adellijke dame die haar landgoed probeert te verdedigen tegen een drietal jonge milieuactivisten, onder wie Verbaan.

Georgina Verbaan is een ongeschoolde actrice, net als veel tv-acteurs. Dat is geen belemmering; Goede Tijden Slechte Tijden heeft tientallen rollen per jaar te vergeven, en de meeste gaan naar ongeschoolde acteurs. Een afgeronde opleiding aan een van de toneelacademies is nu eenmaal geen vereiste voor een rol in GTST, Onderweg naar Morgen of een van de andere soaps. Daardoor missen de soap-acteurs wel een aantal vaardigheden op het toneel. Waar een acteur op televisie “klein' moet spelen (een oogopslag zegt vaak al genoeg), moet hij in het theater “groots' en tegelijk geloofwaardig acteren. Dat lukt niet altijd. Bovendien kan een opname op televisie altijd over, terwijl er, eenmaal op het toneel, geen weg terug is.

Ook schort het tv-acteurs vaak aan taalbeheersing en stemtechniek. Of ze vinden het lastig diepte in hun personage aan te brengen. Immers, in soaps zijn hun rollen vaak net zo eendimensionaal als de bordkartonnen decors die er worden gebruikt. Mede daarom, zeggen ze bij Kemna Casting, spelen soapsterren vaak in Amerikaanse toneelstukken. “De zogenoemde well-made plays, want die voelen aan als een film.“ In taalrijke stukken van Ibsen of Tsjechov vind je daarentegen niet zo snel een soapster. “Die kunst beheersen ze niet.“

Het publiek lijkt daar niet om te malen. Dat komt naar de schouwburg; sommigen voor het eerst. Kitty Courbois ontwaarde tijdens de voorstellingen van De Barones plots een heel ander publiek op de eerste rijen: zestien- en zeventienjarige meisjes. En die kwamen, dat weet ze zeker, voor Georgina. “Ze is een echte ster. Ze wordt ook steeds herkend. Mij herkennen de mensen niet - tenminste, zolang ik mijn mond niet open doe. Op het moment dat ik een tongfilet bestel, kijkt de hele winkel op.“

Schouwburgen op hun beurt programmeren de vrije producties graag. Televisie- en theaterproducent Harry de Winter verzuchtte twee weken geleden zelfs in deze krant dat schouwburgdirecteuren minder geïnteresseerd zijn in het stuk dat hij aanbiedt, dan in de vraag wie erin spelen. “Speelt Katja Schuurman of Georgina Verbaan mee, vragen ze. Luidt het antwoord nee, dan hebben ze geen belangstelling.“

Belazerd

Omdat vrije producties zonder subsidie worden gemaakt, moeten ze een breed publiek trekken. Een Bekende Nederlander kan in zo'n geval uitkomst bieden. Toch biedt een bekende tv-acteur geen garantie op een volle bak. “Je kunt niet zomaar een bekende naam uit de kast trekken. De rol moet passen bij de acteur, anders voelt het publiek zich belazerd“, weet Rik Engelkes. Hij produceerde onder meer Tape, dat eind vorig jaar in het theater te zien was, met in de hoofdrollen GTST-ster Cas Jansen, de populaire filmacteur Tygo Gernandt en tv-actrice Medina Schuurman, bekend uit de serie Rozengeur & Wodka Lime.

Ook de problematiek van het stuk moet het (jonge) publiek aanspreken. Tape, waar veel twintigers op af kwamen die de hoofdrolspelers van tv en uit de bioscoop kenden, handelde over twee schoolvrienden die elkaar na tien jaar ontmoetten. Het is geen gezellig weerzien; de een heeft ooit het vriendinnetje van de ander verkracht. Dat meisje verschijnt nu, tien jaar later, ook ten tonele. Sommige recensies waren meedogenloos (“acteren zonder bijbedoeling, zonder subtekst, geen diepere laag te bekennen“, schreef de Volkskrant), maar het publiek vond het prachtig.

In zo'n ruim aanbod van toneelstukken met BN-ers telt niet alleen de sterrenstatus van de acteur, ook de marketing is belangrijk. “Staat zo'n voorstelling met Cas, Tygo en Medina alleen in de theaterboekjes, dan redt die het niet. Want jongeren kijken niet in die boekjes“, concludeert Engelkes.

En die marketing is anders dan wat men gewend is in het theater. Voor zijn nieuwste stuk, Sexual Perversity, dat komend najaar te zien is, is Engelkes bijvoorbeeld een ongebruikelijke joint venture aangegaan: met muziekzender MTV. En zo krijgt Sexual Perversity een titelsong, die op single wordt uitgebracht en waar een videoclip bij wordt gemaakt die weer op de muziekzender wordt getoond. En na afloop van de voorstelling organiseert MTV een afterparty.

Natuurlijk ontbreken ook bekende sterren niet; zangeres/actrice Birgit Schuurman en actrice Jelka van Houten hebben hun medewerking al toegezegd. Opmerkelijk detail: beide vrouwen zijn zusjes van grote soap- en filmsterren, respectievelijk Katja en Carice.

Zeepsterren op het toneel; ze zijn niet bij voorbaat gedoemd te mislukken. Courbeois: “Sommige soapsterren, zoals Georgina, zijn gewoon goed.“ Bovendien, de tv-sterren leren niet alleen van de acteurs, de acteurs leren ook van de sterren. Wat dan? “Nou, Georgina heeft mij iets geleerd over pit en brutaliteit, over alles durven en over kritiek verdragen. Mijn God, wat is dat kind brutaal!“

“Succes' is nog te zien t/m 31 mei. Inl.: www.uitburo.nl; “Petits Crimes' is te zien t/m 29 april; “Sexual Perversity' speelt vanaf november.

    • Yaël Vinckx