Weekboek 15

Th. von der Dunk Foto Leo van Velzen Delft, 14/03/05. In het Prinsenhof werd een ludieke discussie gehouden over "Wat als W.v.Oranje niet was vermoord" Inleiding van Sjoerd Pleijsier als Balthasar Gerards. Deelnemers aan de discussie waren :T.von der Dunk, James Kennedy, Yolanda Rodriguez Perez en Tomas Ross. Gespreksleider Hans Goedkoop. Foto Leo van Velzen/Nrc.Hb. Velzen, Leo van

Dood Reve in buitenland niet onopgemerkt

Dat het overlijden van Gerard Reve in het Nederlandse taalgebied volle kranten schept, moge duidelijk zijn. Maar hoe resoneert de dood van een schrijver die als ‘onvertaalbaar’ geldt in het buitenland? Tilman Krause betreurt het in Die Welt dat Reve in Duitsland altijd onbekend is gebleven: ‘Van zijn verfijnde gevoel voor humor hadden we graag meer gelezen, te meer omdat de Witz verder niet echt een markante eigenschap is van Nederlandse vertelkunst.’ In El País gedenkt Isabel Ferrer Reve als een schrijver die de controverse aan zijn kont had hangen. ‘De Avonden [...] was op een bepaalde manier ook een belasting [voor Reve]. Het boek veranderde in wat we tegenwoordig een ‘literaire bom’ zouden noemen [...] Hoofdpersoon Frits was verveeld, ambitieloos en schijnbaar ontdaan van iedere vorm van hogere verlangens. Zo’n personage kon een ontwrichtend effect hebben op een gewonde maatschappij.’

Le Monde plaatst Gerard Reve tussen Europese schrijvers, maar ziet ook diens ‘ton particulier’. ‘Hij was in zijn romans zeer direct over zijn homoseksualiteit en vermengde die op provocerende wijze met mystieke vervoering en zinnelijkheid. Een stijl die in de ogen van sommigen doet denken aan Jean Genet. Maar eerlijk gezegd hoort deze romancier meer bij de familie van Thomas Bernhard en Elfriede Jelinek, met een autobiografisch oeuvre dat seksuele obsessies verraadt, die afwisselend provoceren en een schuldgevoel opwekken.’

Leesgedrag ontsnapt niet aan sekse-clichés

Vrouwen lezen veel fictie, mannen vooral non-fictie. Vrouwen blijven hun hele leven lang boeken gebruiken als troost en als gids. Mannen lezen romans in hun puberteit en als ze gepensioneerd zijn. Dat zijn de opmerkelijke uitkomsten van Brits onderzoek naar leesgedrag. In 2004 onderzochten Lisa Jardine en Annie Watkins (Universiteit van Londen) de favoriete boeken van vrouwen. Ze vroegen vierhonderd hoogopgeleide vrouwen naar de roman die hen het meest veranderd of geïnspireerd had. Dat toverde een bontgekleurd boekenlandschap tevoorschijn. Maar vrouwen kozen ook verrassend vaak voor dezelfde boeken: Jane Eyre, Wuthering Heights, Beloved. Boeken over vrouwen die moeilijke omstandigheden overwinnen en toch zichzelf blijven.

Jardine herhaalde het onderzoek met hooggeschoolde mannen. Dat was niet eenvoudig. ‘Veel mannen zeiden in hun volwassen leven alleen maar non-fictie te lezen.’ Ze hadden de beste herinneringen aan Camus, Orwell, Kafka, Salinger. Boeken over vervreemding, onthechting en eenzaamheid. Slechts vijftien procent las over dezelfde bandbreedte als de ondervraagde vrouwen. „Maar als ze de zestig naderen, worden mannen introspectief en gaan opeens weer lezen”, aldus Jardine. „Ik denk dat we ontdekt hebben dat fictie heel, heel erg belangrijk is voor vrouwen en voor mannen veel minder.”

Von der Dunks Muurfoto’s niet in De grensganger

Historicus Thomas von der Dunk is boos op de uitgeverij Meulenhoff Manteau. Eind deze maand verschijnt daar De grensganger van Johan de Boose, het verslag van een reis langs het voormalige IJzeren Gordijn. Volgens Von der Dunk heeft de uitgeverij hem zijn idee voor dit boek afhandig gemaakt.

In 1991 maakte Von der Dunk in Duitsland foto’s van de resten van het IJzeren Gordijn. In 2003 toonde hij die aan Reinjan Mulder, uitgever bij Meulenhoff in Amsterdam. Mulder was gegrepen en wilde er een boek van maken. Johan de Boose, een Vlaamse slavist en schrijver, werd benaderd om de tekst te schrijven. De Boose: ‘Het idee was dat Thomas’ foto’s en mijn kennis van het IJzeren Gordijn elkaar zouden aanvullen.’ De Boose regelde zelf fondsen voor een reis. Von der Dunk hoorde een hele tijd niets bijzonders. Totdat hij een paar weken geleden gevraagd werd een nawoord te schrijven voor een boek, zonder zijn foto’s. De Boose legt uit: „Ik ben Thomas ontzettend dankbaar voor zijn beelden, die ik in mijn hoofd heb meegenomen. Maar ik heb er mijn boek van gemaakt, omdat het mijn reis was.”

Intussen was het project ondergebracht bij Meulenhoff Manteau het samenwerkingsverband van meulenhoff en het Antwerpse Manteau. Redacteur Harold Polis besloot de foto’s weg te laten. Von der Dunk: „Polis heeft glashard ontkend dat er afspraken over gemaakt waren.” In een e-mail aan Von der Dunk schrijft Polis: ‘Naar mijn gevoel is dit het boek, tenzij u dat anders ziet. Ik bedoel daarmee dat Johans verhaal volstaat, ook omdat het eindresultaat nogal fors afwijkt van het aanvankelijke plan. Daarbij is het mijn beslissing geweest om geen foto’s op te nemen.’ De Boose vindt het jammer dat de foto’s niet geplaatst zijn, maar zegt ook: „Er is op geen enkel moment duidelijk afgesproken hoe die foto’s een plaats zouden krijgen in het boek.” Meulenhoff Manteau wil de ontstaansgeschiedenis van De grensganger niet toelichten.

    • Merel Boers