Verdeel nu de boedel maar

Humor, inlevingsvermogen en het lezen van Shakespeare, Gogol en Kafka zijn de beste middelen om fanatisme te bestrijden. Zo luidt de conclusie van de Israëlische schrijver Amos Oz in zijn kleine essaybundel Hoe genees je een fanaticus. Als vertegenwoordiger van de redelijkheid analyseert Oz hierin het Midden-Oostenconflict tot op het bot. Ieder vetrandje emotie wordt daarbij weggesneden, zodat een nuchtere botsing tussen gelijk en gelijk resteert.

Oz zet beide partijen neer als slachtoffers van de Europese geschiedenis: de joden zijn in Europa eeuwenlang vervolgd en bijna uitgeroeid, de Palestijnen door het Europese kolonialisme lafhartig uitgebuit. Behalve tot Israëlische joden en Palestijnen richt Oz zich dan ook tot het Europa van nu, dat volgens hem de neiging heeft het Israëlisch-Palestijns conflict als - een uit te praten - misverstand ziet. Dat verklaart volgens hem waarom Europa in het conflict optreedt als relatietherapeut, terwijl het juist een advocaat zou moeten zijn die de boedelscheiding van twee bewoners van hetzelfde huis begeleidt. Want duidelijk is dat de twee volken één land willen en de enige oplossing een pijnlijk compromis is, waarbij exact moet worden vastgesteld wie welk gebied krijgt. In de praktijk betekent dit volgens Oz een terugkeer naar de grenzen van vóór de Zesdaagse Oorlog van 1967, met een aangepaste regeling voor Jeruzalem.

Van liefde, een naar het christendom te herleiden factor in de Europese politiek, is in het Israëlisch-Palestijnse conflict geen sprake. Oz beweert dat het eerder gaat om rechtvaardigheidsgevoel, gezond verstand, verbeeldingskracht. Alleen zo kan een einde komen aan de vooroordelen van beide volken. Daarna pas kunnen de Palestijnen inzien dat ze te maken hebben met “een stel half-hysterische vluchtelingen en overlevenden, achtervolgd door gruwelijke nachtmerries' en niet met een nieuwe lichting kolonialisten. En op hun beurt zullen de Palestijnen dan voor de joden veranderen in “slachtoffers van eeuwenlange onderdrukking, uitbuiting, kolonialisme en vernedering.' Dat beide partijen zo weinig van elkaars achtergrond weten, wijt Oz aan de kortzichtigheid van hun leiders.

Opvallend is dat Oz in deze twee wijze essays Israël op zijn verantwoordelijkheden wijst. Als het tot een vredesregeling komt, zal de joodse staat zijn medeverantwoordelijkheid moeten erkennen voor de Palestijnse tragedie, schrijft hij. Dat kan onder meer door de Palestijnen op economisch gebied bij te staan, maar vooral door ervoor te zorgen dat het vluchtelingenprobleem wordt beëindigd. Want zolang de vluchtelingenkampen bestaan, zal de tijdbom in het Midden-Oosten blijven tikken. En dan heeft redelijkheid geen kans.

Amos Oz: Hoe genees je een fanaticus. De Bezige Bij/Novib, 59 blz. euro 5,--

    • Michel Krielaars