Marbella, epicentrum van corruptie

De Spaanse justitie mest Marbella uit. Een fors deel van het gemeentebestuur zit achter de tralies wegens corruptie op reusachtige schaal. Alleen de hoofdverdachte al werd 2,4 miljard euro rijker.

Burgemeester Jesús Gil liet stranddouches plaatsen in de vorm van zijn lievelingsdier. De olifant mist een slagtand, de douche in zijn slurf werkt niet meer. Foto Steven Adolf Adolf, Steven

Opstootje voor het stadhuis van Marbella. De arbeiders van de gemeentelijke wegsleepdienst protesteren. De afgelopen dagen was de dienst tijdelijk opgeheven. De concessiehouder van parkeerbeheer verblijft in de gevangenis. Net als de burgemeester en de loco-burgemeester die mogelijk geld en auto's van hem ontvingen. De chef van de gemeentepolitie zit overspannen thuis. “Niemand weet precies wie het parkeerbeheer in handen heeft“, sombert de vakbondsman van de wegsleepdienst.

Tegenover het stadhuisprotest bevindt zich de kapel waar de rijkversierde beelden van de broederschap Cristo del Amor wachten om naar buiten gedragen te worden. In deze paasweek worden in Marbella de straten wisselend gevuld met de Christusprocessies en een bonte reeks van burgers, ambtenaren en politici die hun eigen kruisgang naar de rechtbank of het stadhuis maken. Een drukte als gevolg van “operatie Malaya' die de Spaanse justitie twee weken terug begon, en waarbij de top van het gemeentebestuur in de cel verdween op verdenking van miljardenfraude, oplichting en omkoping.

De publieke dienstverlening is ingestort. “Er is geen wc-papier in de toiletten op de scholen, geen inkt voor de printers op het stadhuis. De auto's van de brandweer en de politie rijden onverzekerd rond“, vertelt Ana Más, de voorzitter van de federatie van buurtverenigingen. Namens de burgers van Marbella vraagt ze meer informatie over de stand van zaken nu het gemeentebestuur door de regering is ontbonden en een speciale raad voor het beheer van de stad is ingesteld.

De glitter en glamour van Marbella, tot stand gekomen onder burgemeester annex grootondernemer Jesús Gil y Gil blijkt twee jaar na diens dood alsnog klatergoud. Onder Gil, als voorzitter van Atlético Madrid internationaal bekend schreeuwlelijk, raakte de corruptie geïnstitutionaliseerd. De gemeentediensten werden verpatst aan de hoogste bieder. In vijftien jaar werd de stad volgebouwd met 30.000 illegale woningen, flats, winkelcentra en hotels. De huizenprijzen stegen tot 6000 euro per vierkante meter.

De gemeentelijke bouwadviseur Juan Antonio Roca, gearresteerd als hoofdverdachte, vergaarde naar schatting 2,4 miljard euro. Hij staat daarmee nummer vier op de Forbes-lijst van rijkste Spanjaarden. Justitie heeft inmiddels beslag gelegd op zijn landgoederen, zijn twee helikopters, de privéjet, ruim honderd raspaarden en driehonderd kunstwerken. Kunstkenners gruwden toen in een van zijn huizen een Miró opgehangen boven de jacuzzi werd aangetroffen. Andere gemeentebestuurders vingen de kruimels: bij de loco-burgemeester thuis werden zakjes aangetroffen met bijna 400.000 euro aan contanten.

Wie wilde bouwen in Marbella stapte naar Roca. Die zorgde voor een vergunning, ongeacht het bestemmingsplan. In ruil daarvoor vroeg Roca voor een flink stuk niet-bebouwbare grond. De gemeentelijke adviseur trok vervolgens zijn befaamde kleurpotlood, tekende het stuk grond op de kaart van Marbella en verklaarde het bebouwbaar. Aldus vertienvoudigd in waarde werd de grond vervolgens doorverkocht aan een andere ontwikkelaar in ruil voor een deel van het gebouw dat er op kwam te staan. Dat werd keurig ondergebracht in een vennootschap, niet zelden op naam van Roca's bejaarde moeder. Met de hele transactie was geen cent contant geld gemoeid.

De megafraude komt juist aan het licht in de algehele wildgroei die de Spaanse bouwmarkt - goed voor de helft van het Europese betonverbruik - in zijn greep houdt. Duizenden kilometers Spaanse kust zijn veranderd in een woud van hijskranen. “Marbella is maar één voorbeeld van de bouwspeculatie die ons hele model van stadsontwikkeling en toerisme dreigt te ondermijnen“, zegt Gaspar Llamazares. De landelijke leider van de groen-communistische federatie is naar een hotel in Marbella gekomen om de lokale partijafdeling een hart onder de riem te steken. Goede wetten voor grondbestemming en ruimtelijke ordening ontbreken en de decentralisatie van bevoegdheden maakt de zaken er niet eenvoudiger op.

Het toerisme en de bouw zijn bovendien de motor van Spanje's groei-economie. Bijgevolg heeft iedereen boter op zijn hoofd: de socialistische Andalusische regioregering die de werkgelegenheid niet wil blokkeren, de conservatieve Volkspartij die eerder de ontbinding van het gemeentebestuur tegenhield. Alleen GroenLinks heeft schone handen, maar dat had dan ook geen zetel in de gemeenteraad.

De arrestaties in Marbella hebben tot opluchting geleid, maar ook tot angst, zo weten ingewijden. Bouwondernemers peinzen zich suf wat ze precies hebben gezegd terwijl ze belden naar een van de tien mobiele telefoons van Roca die werden afgeluisterd. De belangen zijn groot, witwaspraktijken van maffiageld worden niet uitgesloten. De komende weken zouden er wel eens doden kunnen vallen.

En dan is er nog de massa van illegaal steen en beton. “Het beste is de prijs van dynamiet te verlagen“, grapt de lokale milieuactievoerder Javier de Luis. Zijn beweging heeft driehonderd zaken lopen om illegale bouwprojecten ongedaan te maken. Ana Más heeft een ander idee. Marbella heeft dringend behoefte aan schoolgebouwen, kindercrèches en verzorgingstehuizen. Het ziekenhuis kan mooi worden uitgebreid met het hotel dat er vlak naast is opgetrokken. “Zo zien we nog iets terug van ons geld.“