Kijken in een muil

Twaalf keer exact één vierkante meter zeegezicht. Harmen Brethouwer houdt van exact, zo blijkt uit zijn expositie in galerie de Expeditie in Amsterdam. Al die zeegezichten zijn opgehangen aan een forse pin die door een wijd gat steekt dat daarvoor is uitgespaard. Rond het gat is een zwarte cirkel getrokken en daaromheen zijn acht lijntjes gezet, alsof het een (kinderlijk) zonnetje is.

Harmen Brethouwer: ‘Stormy weather’, 2004 Harmen Brethouwer, ‘Delft Waves’ in galerie de Expeditie, Leliegracht 47 Amsterdam. T/m 20 mei, wo-vr 11-18, za 14-18 uur. Inl. 020-6204758, www.de-expeditie.com Harmen Brethouwer: ‘Stormy weather’, 2004

Voor Harm Brethouwer (1960) begon het met Compositie 10 (Pier and ocean) van Piet Mondriaan uit 1915. Dat is een grijs en wit schilderij waar binnen een cirkel horizontale en verticale lijntjes het kabbelende water rond een pier weergeven. Dat schematische raakte Brethouwer en in de twaalfdelige serie Delft Waves wilde hij met hulp van het Delftse Waterloopkundig Laboratorium nog een stap verder gaan.

Wat je ziet is twaalf keer precies hetzelfde patroon van zwarte streepjes op het paneel. Het verschil tussen de werken zit in de kleurpatronen die daar onder liggen. Het is camouflage-achtig in grijs, zeegroen en blauw. Op Gentle Breeze zijn de kleuren flets en de vormen rustig. Apocalypse is donker en dreigend met overvloeiende vormen. Storm en Stormy Weather lijken op elkaar. Ook Once in 20 year storm en Conditions of '53 stormdisaster hebben overeenkomsten - bij beide lijk je te kijken in een grot of geopende muil. Volgens een toelichting zijn de werkelijke weersomstandigheden van de Watersnoodramp van 1953 gebruikt voor dat laatste werk.

Het probleem van Delft Waves is dat je zulke achtergrondkennis nodig hebt om het tot leven te brengen. Als compositie is het, anders dan Mondriaans Pier and Ocean, niet boeiend. Elk doek stelt een stuk zee van 10 bij 10 kilometer voor, beginnend bij de pier van Scheveningen, zo weet het boekje. De voorstellingen zijn bepaald door een computersimulatie die de hoogte van golfen bij bepaalde weersomstandigheden kan berekenen. Het programma kent ook de bodem in het gebied. De streepjespatronen zijn fictieve obstakels op de zeebodem die Brethouwer aan de computer heeft gegeven. Die beïnvloeden de hoogte van de golven. En de kleuren staan voor niets anders dan hoogte van die golven: hoe donkerder, hoe hoger.

Wat je ziet is wel en niet echt en is slechts indirect een schepping van de kunstenaar. Delft Waves krijgt nog iets meer reliëf als je weet dat Brethouwer vaker zichzelf probeert weg te cijferen in zijn werk. Hij maakte meer series op gelijke vierkanten en liet al eerder grafieken de vormen bepalen. In de serie In vitro liet hij vorig jaar stempatronen in glasblokken laseren van mensen die over iets moois vertellen. Nu heeft een computer de printer van de kunstenaar aangestuurd. Mooie beelden, maar niet zonder verhaal.

Harmen Brethouwer, “Delft Waves' in galerie de Expeditie, Leliegracht 47 Amsterdam. T/m 20 mei, wo-vr 11-18, za 14-18 uur. Inl. 020-6204758, www.de-expeditie.com