Het gezicht van eerwraak

Duitse rechter veroordeelt moordenaar van Hatun tot negen jaar en drie maanden

De rechters achten moordcomplot van drie broers niet bewezen

Ayhan Sürücü verlaat met een vriend de rechtbank in Berlijn, waar hij terechtstond voor moord op zijn zus Hatun in februari vorig jaar. Foto AFP Ayhan Surucu (L), convicted of murdering his sister in a so-called honor killing last year, walks out of a Berlin court with an unidentified friend 13 April 2006. Surucu, who was 18 at the time of the murder last year, was sentenced to nine years and three months. AFP PHOTO DDP/MICHAEL KAPPELER GERMANY OUT AFP

Ze liep op een maandagavond met een sigaret en een beker koffie naar een bushalte in de Berlijnse wijk Tempelhof. Ze was dun gekleed, ze wilde maar even wegblijven. Haar zoontje Can (5) lag thuis in bed. Hatun Sürücü (23). Turks. Beeldschoon. Geen hoofddoek. In de familie heette ze Aynur, 'maanstraal'.

Drie kogels troffen de alleenstaande moeder, opgeleid als elektromonteur, op die avond in hoofd en gezicht. De schoten werden van zéér dichtbij afgevuurd. Een executie. De dader? Haar broertje, Ayhan (18). Het motief? Eerwraak.

Gisteren werd Ayhan Sürücü in het kader van het jeugdrecht veroordeeld tot 9 jaar en 3 maanden. Twee oudere broers, Mutlu (destijds 25) en Alpaslan (destijds 24), werden vrijgesproken. De officier van justitie vermoedt een moordcomplot van de drie broers en had tegen de oudste twee levenslang geëist. De rechters achtten de betrokkenheid van Mutlu en Alpaslan niet bewezen.

Hatun werd vermoord op 7 februari 2005. Het was de zesde eerwraak in Berlijn in een tijdsbestek van vier maanden. Eén vrouw was in het bijzijn van haar kinderen neergestoken, een andere door verdrinking in een badkuip om het leven gebracht. De moorden haalden de krant, leidden tot een kortstondige opwelling van afschuw, maar veel aandacht trok het fenomeen eerwraak niet.

Met de moord op Hatun Sürücü kwam daar verandering in. Bewoners en actiegroepen hielden de herinnering aan Sürücü levend. Met waken, discussies en een expositie. De organisatie voor rechten van de vrouw, Terre des Femmes, voerde campagne tegen de ondergeschikte positie van vrouwen in orthodox islamitische milieus. Bij de bushalte werd destijds, naast kaarsen en bloemen, ook een grote foto van Sürücü gezet. Voor velen kreeg eerwraak daarmee voor het eerst een gezicht.

Op de moord volgde snel een schandaal. Turkse scholieren uit de buurt stelden tijdens een discussie in de klas onomwonden dat Sürücü haar dood aan zichzelf te danken had. Eigen schuld. Een leraar maakte de uitspraken publiek. Eén jongen (14) zei: 'Ze kreeg haar verdiende loon. De hoer leefde als een Duitse.'

Hatun Sürücü groeide op in Berlijn. In een gezin met acht broers en zussen. Een Koerdische familie uit oostelijk Anatolië. Mannen en vrouwen leefden in het huishouden strikt gescheiden. 'Men woonde wel in Kreuzberg', zei rechter Michael Degreif, 'maar niet echt in Duitsland.'

Sürücü ging naar het gymnasium, maar op haar vijftiende werd ze uitgehuwelijkt aan een neef in Turkije. Het huwelijk liep spaak. Sürücü keerde naar Duitsland terug, zwanger. Ze zorgde alleen voor haar zoon, volgde een beroepsopleiding, had affaires, ook met Duitse mannen. 'Ze leefde het leven dat duizenden andere jonge vrouwen leven', aldus Degreif.

In de week na de moord arresteerde de politie de drie broers Sürücü. Tijdens de rechtszaak legde Ayhan meteen een bekentenis af. Het openbaar ministerie verdenkt de oudere broers van medeplichtigheid: Mutlu zou voor het moordwapen hebben gezorgd, Alpaslan zou bij de bushalte op de uitkijk hebben gestaan.

Onderzoek, getuigenverhoor en de vele zittingen voor de strafrechtkamer van het Berliner Landgericht leverden geen onomstotelijk bewijs voor de betrokkenheid van de oudere broers. Ayhan hield vol dat hij de enige dader was. Niemand had Alpaslan bij de bushalte gezien. Er was geen aanwijzing dat Mutlu ergens een wapen had bemachtigd. Het moordwapen werd nooit gevonden.

De vriendin van Ayhan, Melek A., fungeerde in het proces als kroongetuige. Ze legde een reeks belastende verklaringen af over de betrokkenheid van de oudere broers. Maar de uitspraken waren inconsistent, fragmentarisch en grotendeels uit de tweede hand, aldus rechter Degreif. Hij prees Melek om haar moed - ze zit in een getuigenbeschermingsprogramma en verscheen ter zitting in kogelvrijvest - maar hij vertrouwde haar uitspraken niet helemaal.

Tijdens het proces dook nog een mogelijk ander motief op voor de moord. Vier getuigen verklaarden dat Hatun Sürücü slachtoffer was van seksueel misbruik binnen de familie. Eén getuige stelde dat Mutlu Hatun had misbruikt. Volgens Hatuns vriend wist de hele familie ervan. Als dat klopt, concludeerde de Süddeutsche Zeitung in een terugblik op het proces, moest Hatun niet sterven om de eer van de familie te redden, maar om de eer van haar broer te redden. In het vonnis speelde seksueel misbruik nauwelijks een rol.