Geisha-spotten in Gion

De Geishatraditie leeft voort verborgen in de theehuizen van Kyoto.

De betaalde gezelschapsdames hebben een zuivere naam in Japan.

Een theehuis in Gion. Hier kan men zich door geisha’s laten vermaken Foto Gabrielle Kenedy (Typfout Kenedy had zijn heten Kennedy) Kennedy, Gabrielle

De straten in Gion zijn donker. Slechts her en der staat een lantaarnpaal en de verlichting is zwak. De huizen aan weerszijden zijn van hout en slechts een verdieping hoog. Er schijnt zacht geel licht door het lattenwerk voor de ramen en door de houten spijlen is soms een glimp op te vangen van mensen die zich binnen vermaken - een hand met een glas drank, of een gezicht in gesprek met een onzichtbare partner.

Nu en dan ratelt een taxi over de straattegels en laat voor de deur van een van de etablissementen een geisha uitstappen. Geisha's moeten de enige passagiers in Japan zijn waarvoor taxichauffeurs uitstappen en het portier openen. Gewone burgers moeten het doen met een automatisch door de chauffeur vanaf z'n stoel geopend portier.

Heel onschuldig heten de etablissementen waar men zich door geisha's laat vermaken 'theehuizen'. Niets is wat het lijkt hier. 'Mijn wereld is even ontoegankelijk als fragiel', zegt de hoofdpersoon van Memoirs of a Geisha, 'zonder geheimen kan het niet voortbestaan'.

Nog slechts in twee, drie straten ziet Gion eruit als een sprookje van eeuwen her. Ook de wijk zelf in de oude, voormalige hoofdstad Kyoto is fragiel. Elke Japanner denkt bij 'Gion' aan vrouwelijk vertier. Ook Japanse toeristen komen hier 'geisha-spotten'. Maar er is nog maar weinig ouds te vinden. De houten huizen in Japan rotten gemakkelijk weg. Altijd al werden deze huizen regelmatig vervangen.

Midden in Gion staat het Kaburenjo, het theater waar de geisha's elk voorjaar hun miyako-odori opvoeren - de 'hoofdstad-dans'. Hier kunnen mensen die geen privé entertainment door geisha's in een van de omliggende theehuizen kunnen betalen, toch hun dans zien. Dit is het theater waar actrice Ziyi Zhang haar fantastische solodans ten beste geeft in de film Memoirs of a Geisha - een dans die veel kritiek heeft gekregen in Japan omdat het niet 'authentiek' zou zijn. Deze kritiek klopt, zij het dat de makers bewust niet voor authenticiteit hebben gekozen in een dans die het centrum van het verhaal vormt, een dans waarin zij en plein public haar concurrentes de oren wast met haar fenomenale kunsten.

Op een zondagmiddag wacht ik voor het theater op een bevriende priester, een beeldhouwer, en een geisha. Op het programma staat de opera Don Giovanni van Mozart overgeplaatst naar middeleeuws Japan en dus ook Japanstalig. De geisha blijkt niet volledig opgedoft met wit gezicht en een pruik. Ze gaat gekleed in een beschaafde kimono met het haar keurig opgestoken. Fukunami is haar naam. Als gebruikelijk heeft ze alleen een voornaam, beter gezegd, een artiestennaam. Want een geisha behoort tot een andere wereld. 'Reserveringen' lopen via een theehuis. Fukunami is deze avond de betaalde gezelschapsdame van de beeldhouwer.

Het theater moet moeilijke tijden doormaken. Don Giovanni blijkt een draak omdat men voor de hoofdrol een jonge, populaire acteur heeft gekozen die vooral bekend is van televisiesoaps. De jongen mag dan bezoekers binnenhalen, het vervelende voor wie eenmaal betaald heeft en binnen zit, is dat hij absoluut niet kan zingen.

Na afloop lopen we door de smalle steegjes naar een klein eethuis in de buurt. Binnen wachten twee oudere dames in kimono achter een bar waar voor ons is gedekt. De zaak is voor ons alleen. Klein en intiem. De beeldhouwer en zijn geisha nemen plaats in het midden. Aan zijn andere zijde wordt een plaats opengehouden voor een zangeres uit Don Giovanni.

Ik kom te zitten naast een geisha die zich bij ons heeft aangesloten na het theater waar ze voor haar plezier heen was gegaan. Ze draagt dus gewoon een spijkerbroek en trui, geen make-up en heeft haar lange haar simpelweg met een elastiekje in een paardenstaart bijeen gebonden. 'Geisha', zegt Sakae, 'is gewoon een beroep waarvan het hoofdbestanddeel bestaat uit drinken en kletsen met gasten. Het enige verschil met een hostess in een hostessbar is dat een geisha daarnaast ook een 'gei', een kunst beheerst zoals dans of het spelen van de klassieke, driesnarige shamisen.'

Aan het verkopen van minderjarige dochters aan geishahuizen door verarmde ouders is een einde gekomen met het verbod op prostitutie in 1959. Tegenwoordig adverteren geishahuizen voor meisjes die niet langer leerplichtig zijn. Het geishahuis verzorgt een opleiding en een set kimono's (die even duur als een auto kunnen zijn) om de carrière mee te beginnen. Als na enige jaren werk deze investering is terugbetaald, is een geisha vrij om te gaan en te staan waar ze wil. Het enige fenomeen waar Sakae vaag over blijft is de 'danna' - de rijke weldoener die zich een geisha als minnares kan permitteren. Er moet iets onbesproken blijven.

    • Hans van der Lugt