De stem van een engel

Vashtyi Bunyan was in de jaren zestig een aanstormend talent, maar knapte af op het swingende Londen. Een paar jaar geleden werd ze herontdekt. Zonder het zelf te weten bleek ze de heldin van een nieuwe “freefolk'-beweging.

Vashti Bunyan en band spelen 15 april in de Rotterdamse Schouwburg tijdens het festival Motel Mozaïque (www.motelmozaique.nl). De cd Lookaftering is uitgebracht door Fat Cat/Play It Again Sam, de heruitgave van Just Another Diamond Day is verkrijgbaar op Dicristina (import). “Ik zoek schoonheid, geen confrontatie' Vashti Bunyan foto Play It Again Sam Play it again Sam

Mick Jagger was not amused. In haar jeugdige overmoed had zijn protégé Vashti Bunyan gezegd dat ze zelf misschien wel betere liedjes kon schrijven dan de Rolling Stones. Niet slim voor een aanstormend talent op platenlabel Immediate van Stonesmanager Andrew Loog Oldham. Some things just stick in your mind heette dat eerste plaatje uit 1965, een nummer dat door Jagger & Richards speciaal voor haar was geschreven. De nieuwe Marianne Faithfull had ze moeten worden met haar pure stemgeluid en onschuldige uitstraling.

Maar Vashti Bunyan knapte af op de ijdelheden en modieuze leegte van het Londen in de swinging sixties. Met geleend geld van popzanger Donovan kocht ze een paard en een huifkar en trok ze naar de Schotse Hooglanden. Hier wilde Donovan een commune stichten. “Het idee was dat je ver van de bewoonde wereld tot jezelf kon komen en een Utopia kon stichten. Drie maanden later kwam ik er aan. Donovan, die in zijn Bentley met chauffeur was gekomen, had zijn buik toen al vol van het communeleven en keerde terug naar Londen. Ik ben rond blijven reizen, jarenlang.“

Onderweg kwam Vashti in aanraking met de Amerikaanse muziekproducent Joe Boyd, bekend van de Britse folkrock van Fairport Convention, Incredible String Band en Nick Drake. Hij herkende haar talent en lokte haar naar de studio. Het album Just Another Diamond Day werd een wonder van tijdloze schoonheid, ongerepte natuurpoëzie gezongen met de stem van een engel. Bij verschijning in 1970 werd de plaat nauwelijks opgemerkt, te meer omdat Vashti Bunyan weinig of niet optrad. De oorspronkelijk oplage van enkele honderden exemplaren was snel uitverkocht. De elpee werd een collectors item, beschouwd als een van de verloren meesterwerken van de Britse folkpop. Totdat het album meer dan dertig jaar later opnieuw verscheen en het werd verkozen tot één van de honderd mooiste platen ooit in Groot-Brittannië gemaakt.

Via internet kwam de in Edinburgh neergestreken Vashti Bunyan tot het inzicht dat ze niet vergeten was. “Ik was druk met het grootbrengen van mijn kinderen en dacht niet meer aan muziekmaken. Thuis hadden we geen computer, maar iemand toetste mijn naam in op Google en daar rolden zomaar honderden vermeldingen uit.“ Bunyan bleek zonder het zelf te weten de heldin van een nieuwe “freefolk'-beweging. Jonge artiesten als Devendra Banhart, Emiliana Torrini en CocoRosie noemden haar als lichtend voorbeeld.

Al die nieuwe aandacht gaf Vashti Bunyan de moed en inspiratie om bijna 35 jaar na haar eerste album een nieuwe plaat op te nemen. Lookaftering, zo genoemd omdat de liedjes terugkijken op de voorbije jaren, werd opnieuw een juweel van aan de tijd onsnapte puurheid. Jonge freefolkmuzikanten Adem Ilhan, Joanna Newsom en Devendra Banhart spelen erop mee en oudgediende Robert Kirby, de vroegere arrangeur van Nick Drake die ook aan het Diamond Day-album had meegewerkt, bracht zijn trompet en hoorn mee naar de sessies. Het weerzien was roerend, vertelt Vashti Bunyan. “Robert Kirby maakte deel uit van de inner circle van Joe Boyd en The Incredible String Band waar ik ook korte tijd bij hoorde. Sinds de tragische dood van Nick Drake hadden we elkaar niet meer gesproken. “

In haar zigeunerdagen maakte Vashti Bunyan een korte tournee door Nederland en België. “Jongerenclubs en kroegen, waar ik grote moeite had om boven het geroezemoes uit te komen. Ik herinner me optredens in Vlissingen en Gent die doorslaggevend bleken in mijn levensloop. Na een frustrerend optreden in een lawaaiig café in Gent trof ik er de oude banjospeler Darryl Adams, die me op het hart drukte om vooral door te gaan met muziekmaken. “Verberg je niet voor het licht', waren zijn letterlijke woorden, “deze liedjes moeten voor het nageslacht worden vastgelegd.' In de trein terug naar Londen schreef ik het nummer “Diamond day'. Iemand zei me dat ik Joe Boyd op moest gaan zoeken. Zonder die samenloop van omstandigheden was ik nu een anonieme huisvrouw geweest. Misschien was ik net zo gelukkig, maar zonder tastbaar bewijs van de muziek waar ik trots op ben.“

Ze is nog steeds een ongemakkelijk performer, maar sinds kort staat ze toch weer op de planken. In het Belgische Hasselt trof ik Vashti Bunyan en haar begeleidingsgroep van veel jongere muzikanten tijdens een avond van haar platenlabel Fat Cat, waar ze optrad tussen herriebands en elektronische experimentalisten. Bevend als een riet betrad ze het podium en gemakkelijk voelde ze zich geen moment. Maar haar muziek schitterde van eenvoud en won zelfs aan zeggingskracht door de kwetsbare emotie in haar stem. “Nu ik de zestig ben gepasseerd“, zegt ze na afloop, “moet ik niet kinderachtig meer doen. Optreden is nog altijd eng maar ik ben oud en wijs genoeg om te weten dat er geen andere manier is om een publiek aan je te binden. Het voelt alsof mijn leven nu pas is begonnen.“

Het grote verschil met toen, vindt ze, is dat haar muziek nu voor honderd procent weerspiegelt wat ze wil uitdrukken. “Tijdens de opname van Just Another Diamond Day had ik vaak het gevoel dat de producer en de muzikanten er met de arrangementen vandoor gingen. Bij de songs van Lookaftering wist ik voordat we de studio in gingen al precies hoe ze moesten klinken en met welke instrumenten ze ingevuld zouden gaan worden. Devendra Banhart op gitaar en Joanna Newsom die haar kostbare tijd opofferde om haar harpspel aan mij te lenen, voelden dat perfect aan.“

Haar inspiratie komt nog uit dezelfde bron, zegt Vashti. “Muziek was een deel van mijn leven dat zich achter een deur bevond die ik achter mezelf had dichtgetrokken. Toen ik de deur weer opendeed, was alles nog precies zoals ik het had achtergelaten. Er moest alleen even een stofdoek overheen. Toen ik nieuwe songs begon te schrijven, dacht ik dat ze automatisch minder verwijzingen zouden bevatten naar de natuur, het weer, de elementen. Per slot van rekening reisde ik indertijd onder de grote blote hemel door het land en woon ik nu alweer twaalf jaar tussen het beton in de stad. Maar het buitenleven heeft zich genesteld in mijn ziel. Een tekst als “Against the sky' met al zijn verwijzingen naar het weer en het landschap had ik nooit kunnen schrijven als ik in de sixties in Londen was blijven hangen.“

Heeft ze de vrede met Mick Jagger intussen getekend? “Als ik de kans krijg zal ik hem zeggen dat de liedjes van de Rolling Stones zo slecht nog niet waren. Maar ik behoor tot een andere wereld. Ik zoek schoonheid, geen confrontatie. Na al die jaren heb ik ontdekt dat muziek mijn roeping is, mijn levensvervulling. Een mens is nooit te oud om tot nieuwe inzichten te komen.“

Vashti Bunyan en band spelen 15 april in de Rotterdamse Schouwburg tijdens het festival Motel Mozaïque (www.motelmozaique.nl). De cd Lookaftering is uitgebracht door Fat Cat/Play It Again Sam, de heruitgave van Just Another Diamond Day is verkrijgbaar op Dicristina (import).

    • Jan Vollaard