Bevrijd het koningshuis

De macht van de koninginis niet te controleren en gaat verder dan lintjes knippen.

Wat bespreekt Beatrix met de minister-president tijdens hun wekelijkse onderhoud?

Nederland kent een constitutionele monarchie. De koning(in) is hoofd van de regering, het is in de Grondwet verankerd. In diezelfde Grondwet staat dat iedere burger gelijk is voor de wet, maar dit gaat niet op voor de koning(in) en de Oranjefamilie. Zij staan boven de onderdanen en zijn niet rechtstreeks aanspreekbaar. Ze vallen onder ministeriële verantwoordelijkheid. Iedereen is dus gelijk, alleen de een meer dan de ander.

In de verdediging van dit systeem en de positie van de huidige koningin worden vooral emotionele argumenten gebruikt, zoals 'sterk symbool' en 'goed voor de eenheid van het land'. Het probleem is dat deze argumenten niet meetbaar zijn. Wat ook evenmin controleerbaar is, is de macht die de koning(in) heeft in het land. Die gaat verder dan het knippen van lintjes, daar is iedereen het wel over eens. Maar wat bespreekt Beatrix met de minister-president tijdens hun wekelijkse onderhoud? Welke voorkeuren spelen mee in de benoeming van (in)formateurs en ministers? Het aangetrouwde familielid Laurens-Jan Brinkhorst zit wel erg vaak in kabinetten van allerlei pluimage, niemand kan controleren of het koninklijk huis daar invloed op heeft. En het koningshuis zelf mag zwijgen, ook als geruchten blijven rondzingen.

Vanuit democratisch oogpunt is erfopvolging achterhaald, dat is voor mij het uitgangspunt in de discussie. De plaats van je wieg mag niet je plaats in de staatsinrichting bepalen. Het is een 'historisch gegroeide situatie', maar dat mag geen argument zijn om de ogen te sluiten voor de rare figuur van de koning(in) als staatshoofd, die niet verantwoordelijk is, niet aanspreekbaar en niet weg te sturen. Ik moet overigens bekennen dat bij mij ook af en toe emotionele argumenten opspelen. Mag je het mensen aandoen om hen levenslang in een glazen kooi te plaatsen? Mag je van de koningin verwachten dat zij elk jaar als nationale voorleesmoeder de woorden van de premier oplepelt, hoezeer het beleid haar ook tegen de borst stuit? Maar goed, dat zijn emotionele argumenten en die moeten we niet zwaar laten wegen. De rationele argumenten zijn sterk genoeg om te kiezen voor een moderne democratische staatsinrichting die past bij een westers land in de 21ste eeuw.

Renske Leijten is voorzitter van ROOD, de jongerenorganisatie van de SP.