Haarlemse SP kiest voor samenwerking met VVD

Haarlem krijgt een college van PvdA, SP en VVD. Onverwacht koos de SP voor samenwerking met de VVD. 'Binnen een uurtje waren we eruit.'

Aan de ene kant van de lunchtafel zat SP-fractievoorzitter Pieter Elbers, in zijn hand het socialistische programmaboekje. Aan de andere kant van de tafel VVD-fractievoorzitter Paul Moltmaker, met het liberale boekje op schoot. Tussen hen in een schaal patat. 'We hebben alle punten vergeleken. Binnen een uurtje waren we eruit', zegt Elbers.

En dus krijgt Haarlem, met 147.000 inwoners de dertiende gemeente van het land, de komende vier jaar een college van PvdA (twee wethouders), SP (1) en VVD (1). Het is een onverwachte coalitie.

'Hoe dit mogelijk is? Die vraag stel ik mijzelf ook nog weleens', zegt Moltmaker. 'Ik heb hun verkiezingsprogramma maar eens gelezen, dat had ik nog niet gedaan. Toen zag ik dat er niet zoveel verschillen zijn.'

De VVD had zich na 7 maart met het behoud van 7 zetels neergelegd bij nog eens vier jaar oppositie. De PvdA werd opnieuw de grootste partij van Haarlem (11 zetels), de SP boekte een grote overwinning: van 2 naar 7. Een links college van PvdA en SP, aangevuld met GroenLinks en CDA, lag voor de hand. De vier partijen begonnen ook onderhandelingen. Maar die mislukten. Waarom?

De oorzaak lag bij de SP. De partij sprak tijdens die gesprekken een veto uit tegen de terugkeer van wethouders Jur Visser (CDA) en Ruud Grondel (GroenLinks). Beide wethouders lagen afgelopen maanden onder vuur door problemen bij de gemeentelijk vastgoedafdeling. De afdeling heeft jarenlang heimelijk meer geld uitgegeven dan door de gemeenteraad was toegestaan. Pas in 2005, toen de accountant alarm had geslagen, kwam de zaak naar buiten. De grote vraag is: hadden wethouders Visser en, vanaf 2003, Grondel van de problemen kunnen afweten. Het leidde in februari van dit jaar tot een raadsenquête. Conclusie: zowel de afdeling, het college als de gemeenteraad zijn verantwoordelijk. De SP vond echter dat de wethouders wel degelijk blaam trof en steunde een motie van wantrouwen tegen Visser en Grondel. De motie haalde het niet, maar tijdens de collegeonderhandelingen een paar dagen later liet de SP weten dat de terugkeer van Visser en Grondel 'onaanvaardbaar' zou zijn.

Wat tijdens de collegeonderhandelingen met de PvdA ook meespeelde, was dat het veel kleinere CDA en GroenLinks zouden, net als de SP, ieder een wethouder krijgen. Elbers: 'Terwijl wij twee keer zoveel stemmen hebben gehaald.' De SP zocht daarop toenadering tot de VVD.

De fractievoorzitter van de PvdA, Stan Kaatee, heeft zich daarna laten overtuigen om met SP en VVD te gaan praten. 'Het zijn de drie grootste partijen van Haarlem en ze hebben alledrie gewonnen.'

De website van de SP is inmiddels uitgegroeid tot discussiepodium over de samenwerking tussen VVD en SP. Termen als 'kiezersbedrog' en 'verraad' zijn geregeld te lezen. De SP wil daar niets van weten. Elbers noemt het nieuwe college '75 procent links en 25 procent rechts.' 'En de gemeenteraad is ook links. Die zal vaak met ons meestemmen.'

Elbers wijst op de vele overeenkomsten tussen SP en VVD. Beide partijen willen jaarlijks zo'n 17 miljoen euro extra uittrekken voor onderhoud in de stad. Beide partijen willen het sociale beleid op hetzelfde niveau houden en meer werkgelegenheid creëren. Beide partijen willen iets doen aan de belabberde financiële situatie van Haarlem.

Maar voor al die plannen is geld nodig. En dus moet er de komende jaren jaarlijks zo'n 20 miljoen bezuinigd worden. En ook daarover zijn VVD en SP het eens. Er moet een goedkoper alternatief worden gezocht voor het nieuwe 'stadskantoor' voor de Haarlemse ambtenaren, een omstreden plan dat 85 miljoen euro gaat kosten. Het aantal ambtenaren moet drastisch worden verlaagd, volgens Elbers van zo'n 1.800 tot 1.200. En de stad gaat minder bouwprojecten zelf uitvoeren.

Vanavond wordt de gemeenteraad bijgepraat over de onderhandelingen. Haarlem krijgt straks niet alleen minder wethouders, vier in plaats van zes, maar ook een vernieuwde wethoudersploeg. Slechts één wethouder van de PvdA keert terug. Het kan het enthousiasme van Elbers niet stoppen: 'Het is fantastisch hoe de vleugels van de stad bij elkaar zijn gekomen. Dit college wordt sterk sociaal en financieel solide.'