Zoals Reve zijn werk voorleest, zo moet het

Het waren vijf lange dagen, toen Gerard Reve in 1991 voor de VPRO-radio integraal De Avonden voorlas. Dagen gevuld met zakdoekjes, versprekingen ('god beware, het kan nog een tijd duren voordat het hele boek is voorgelezen'), verzuchtingen ('dood, dood'), broodjes tartaar, en terzijdes van de auteur ('als ik dit doorstaan heb, word ik heel erg oud'). Maar het resultaat werd verbluffend: de auteur die als geen ander kon voordragen, las na zo'n veertig jaar weer voor het eerst uit (en in) zijn debuut. Reve had bewust voordat hij aan de sessie begon het boek nog nooit hardop voorgelezen. Zo ook niet voor deze sessie, bang dat hij van alles zou willen herschrijven of anderszins zou aanpassen. Soms aarzelde hij over de kwaliteit, laat hij Wim Noordhoek weten in een soort making of van de integrale voorlezing (te beluisteren op de website van het VPRO-programma De Avonden), maar wanneer die klaar is, rest ook voor de auteur wanneer hij het slothoofdstuk leest maar één conclusie: 'Er komt nu toch wel iets van compositie in. Het is toch wel goed bekeken'.

CD Gerard Reve leest De Avonden. De Bezige Bij/VPRO/Rubinstein, 29,95 euro

En dat geldt niet alleen voor het boek, maar ook voor de voordracht. Zoals Reve zijn werk voorleest: zo moet het. Hij doet dat weliswaar tamelijk monotoon (zelfs de bessen-appelscène gaat niet met stemverheffing gepaard), maar hij heeft die mooie stem en vanaf de eerste regel is er de suggestie dat alles wel eens slecht zou kunnen aflopen.

Minder donker, maar opvallend innemend, is Reves optreden zeven jaar later bij het Crossing Border Festival. De dvd, uitgegeven door De Bezige Bij met facsimile van enkele gedichten, is schandalig duur (47,50 euro). Het korte filmpje waarop hij enkele gedichten voordraagt, toont hem als een adequate bespeler van het publiek. Hij licht vriendelijk toe waar de gedichten over gaan en wanneer het publiek eenmaal vergeet te klappen omdat niemand doorheeft dat het gedicht is afgelopen, zegt de auteur geruststellend: 'Ik weet dat u het prachtig vindt'. Bovendien wekt hij de indruk dat hij de gedichten voor het eerst in lange tijd weer onder ogen krijgt. Hij gniffelt aanstekelijk en constateert bladerend: 'Weet een genie veel wat hij allemaal in zijn vrije tijd schrijft?'

Maar de willekeur is schijn, en de opbouw van zijn voorlezing is zorgvuldig. 'Het zijn een beetje vrome gedichten hè?' zegt hij halverwege, en even later: 'Ja, het zijn wel serieuze gedichten. Als het niet tragisch is, dan is het niks waard.'

CD Gerard Reve leest De Avonden.

De Bezige Bij/VPRO/Rubinstein, 29,95 euro