Slapstick van Benigni in Irak

Zeg Roberto Benigni en je zegt La vita è bella (1997) en aan die bejubelde en verguisde film moet je onmiddelijk weer denken bij het zien van The Tiger and the Snow (La tigre et la neve). Ditmaal is Irak het strijdtoneel voor het spervuur van grollen en grappen van de Italiaanse filmmaker-komiek. Dat is een minder omstreden decor dan de vernietigingskampen van de Holocaust, maar de receptuur is hetzelfde: maak een tragische situatie dragelijk door een beroep op humor en verbeelding.

The Tiger and the Snow was dit jaar de slotfilm van het filmfestival van Berlijn. Benigni is een dichter die zijn geliefde Vittoria (gespeeld door Benigni's muze en echtgenote Nicoletta Braschi) volgt naar Irak als zij daar na een bombardement in coma is geraakt. Dat wordt voor de wereldvreemde Attillio de Giovanni nog een hele ontdekkingsreis, want Bagdad is nou niet bepaald het soort bestemming waarvoor je op het vliegveld van Rome een ticket kunt kopen. Niet geplaagd door enige vorm van gewetenswroeging ritselt en sjachert hij zich een weg naar het hart van Bagdad zogenaamd als Rode Kruis-arts, op een gestolen kameel. Maar vooral blijft hij Benigni, een professioneel ongeleid projectiel.

Het is vaak alleen maar slapstick wat de film voortdrijft, en dat werkt, afhankelijk van in hoeverre je bestand bent tegen Benigni's hysterische humor, op een gegeven moment op je lachspieren. Ik heb bijvoorbeeld erg moeten lachen om een uitgesponnen scène waarin Benigni bij een Amerikaanse wegversperring wordt tegengehouden, helemaal bepakt en bezakt met medicijnen en medische hulpmiddelen die hij ver buiten de stad op een brommertje is gaan halen. De zenuwachtige impasse waarin Benigni roept: “niet schieten“ en de Amerikanen denken: “een zelfmoordterrorist“ wordt vanzelf te absurd voor woorden. Net zo absurd als de wereldpolitieke status quo, impliceert Benigni zo tussen de regels door. Door die milde kritiek op de Amerikaanse buitenlandse politiek, maar ook op de internationale hulpverlening, zal The Tiger and the Snow niet de film kunnen zijn die Benigni, na het floppen van zijn Pinocchio (2002) weer een groot internationaal succes bezorgt. Maar ook los van die politieke omstandigheden is The Tiger and the Snow een te onevenwichtige verzameling sketches om voor de duur van een complete speelfilm te boeien. De romantische verhaallijn is natuurlijk ontroerend, en ontroerender nog is de subplot over de Iraakse dichter Fouad, een onverwacht gevoelige bijrol voor Fransman Jean Reno, de laatste jaren vooral bekend in hardboiled actiefilms. Zijn droevige einde illustreert dat er wel degelijk een grens is aan de door Benigni bezongen verbeelding, hoe hard onze clown het vervolgens ook bloesemblaadjes laat sneeuwen boven Rome om zijn happy end te bezegelen.

The Tiger and the Snow (La tigre et la neve). Regie: Roberto Benigni. Met: Roberto Benigni, Jean Reno, Nicoletta Braschi, Tom Waits, Emilia Fox, Abdelhafid Metalsi. In: 12 bioscopen.

    • Dana Linssen